گناهان زبان

Print This Post ارسال به دوست

مفهوم شناسی (گناهان زبان)

“گناه” که در لغت عرب به “اثم” و “عصیان” گفته مى‏شود، به معناى “سرپیچى، خطا، لغزش و مخالفت با امر و نهى مولا” مى‏باشد؛ یعنى انجام کارى که در نظر مولا و خالق، ناپسند و نکوهیده است. گناهان زبان؛ یعنی خطاها و لغزش هایی که از عضو زبان صادر شود.[۱]

اهمیت گناه زبان

(در حال تکمیل است)

انواع گناهان زبان

(در حال تکمیل است)

کیفر گناهان زبان

(در حال تکمیل است)

آثار و پیامدهای گناهان زبان

(در حال تکمیل است)

راه های ترک گناهان زبان

زبان هم مانند دیگر اعضای بدن انسان است که اگر از قوانین و احکام الاهی تخلّف کند، یکی از ابزارهای گناه و معصیت است، چنان که اگر از دستورات شرع مقدس پیروی کند، از ابزار و وسایل اطاعت است. بنابراین مراقبت از این ابزار و وسیله در جلوگیری از انجام گناه مانند دیگر اعضا و جوارح است، و فرق چندانی با دست، پا و… ندارد، تنها این تفاوت را دارد که شاید بیشتر مردم، گناه زبان را چندان جدی نگیرند، در حالی که چه بسا ترور شخصیتی که با استفاده از زبان صورت می­گیرد، برای طرف مقابل به مراتب آزار دهنده تر از آسیب های جسمی است که بر دیگر اعضا و جوارح او وارد می شود.

مهم ترین منشأ گناه و نافرمانی خداوند غفلت و جهل انسان است. اگر شیطان بتواند کسى را از مقام خود، عظمت، علم، حکمت و لطف خداوند، نعمت های بی شمار او، مضرات و عواقب گناه و… غافل کند، او را به آسانی به وادی گناه و نا فرمانی می کشاند. همچنین جهل و نادانى به ارزش‏هاى وجودى انسان، جهل به آثار ارزندۀ پاک دامنى و عفت، جهل به عواقب گناه و بالاخره جهل به اوامر و نواهى الاهى باعث ارتکاب بسیاری از گناهان است.[۲]

از این رو بهترین راه برای نجات از گناه از بین بردن جهل و غفلت است. اگر ما همواره به عظمت خدا و نعمت های بی شماری که به ما و دیگر بندگانش بخشیده است توجه داشته باشیم، در صدد شکرگزاری و جبران نعمت های او خواهیم بود، نه به دنبال عصیان و سرکشی. و اگر به علم و حکمت و لطف خداوند در قانون گذاری و حرام و حلال کردن کارها و اشیاء توجه و اطمینان داشته باشیم، درمی یابیم که هر آنچه را خداوند بر ما حلال کرده قطعا خیر و صلاح و منفعت ما در آن است و هر آنچه را خداوند بر ما حرام کرده قطعاً به ضرر ما بوده است و این جا است که هیچ گاه صلاح و منفعت خویش را رها نخواهیم کرد و به دنبال شر و ضرر نخواهیم رفت.

و اگر انسان به ارزش و مقام والای خود در بین دیگر مخلوقات توجه کند و  این که گناه این ارزش و مقام را از بین خواهد برد، حاضر نخواهد شد تا این ارزش بزرگ را برای لذت آنی و بی ارزش و زود گذر از دست بدهد.

راه کار عملی برای نجات افراد مبتلا به گناه

در ذیل، به برخی از راه کارهای مهم اشاره می شود:

۱٫ تقویت رابطه با خداوند و معصومین (ع): در مرحلۀ پیش گیری از گناهان مربوط به زبان، باید توجه داشت که شخص با تقویت رابطۀ خود با خداوند و داشتن توسّلات به اهل بیت (ع) به طور مستمر، می تواند زمینه های انجام گناه زبانی را از بین ببرد.[۳]

۲٫ توجه به آثار خوب ترک گناه و آثار بد انجام گناه: با در نظر گرفتن آثار خوب ترک گناه و آثار بد انجام گناهان زبانی مانند غیبت و سخن چینی و سخن بجا، حق و خیر، می توان از زبان خود مراقبت نمود تا به گناهان مربوط به آن دچار نشد. در این جا به عنوان نمونه، چند آیه و حدیث دربارۀ گناهان زبانی ذکر می شود:

الف. خداوند متعال در قرآن کریم دربارۀ نکوهش غیبت می­فرماید: «و هیچ یک از شما دیگرى را غیبت نکند، آیا کسى از شما دوست دارد که گوشت برادر مردۀ خود را بخورد؟! (به یقین) همۀ شما از این امر کراهت دارید».[۴]

ب. گناهان زبانی از نگاه پیغمبر اکرم (ص): «کسی روز قیامت آمده و نگاه به نامۀ عملش می­کند و اثرى از کارهاى نیک خود را در آن نامه نمى‏بیند؛ سپس عرض می­کند: کجاست کارهاى شایستۀ من که در دنیا انجام دادم؟ پاسخ داده مى‏شود: تو غیبت مردم را کردى؛ به جاى غیبت‏هایت ثواب‏هاى تو در نامۀ عمل کسانى که غیبت آنها را کردى نوشته شد».[۵]، [۶]

ج. امام علی (ع) می فرماید: «خوشبخت و رستگار کسى است که علم و عملش، دوستى و دشمنی اش، گرفتن و رها کردنش، سخن گفتن و سکوتش، رفتار و گفتارش تنها بر اساس رضاى الاهى استوار باشد و بر خلاف امر پروردگار قدمى برندارد».[۷]

د. امام باقر (ع) می فرماید: «از اندرزهاى لقمان حکیم به فرزندش این بود که فرزند عزیز!… کسى که مالک زبان خود نباشد، سرانجام پشیمان خواهد گشت».[۸]

۳٫ تقویت اراده: برای مقابله با گناهان، باید اراده قوی داشت. شخص با اراده کسی است که وقتی در مورد کاری، به خوبی تأمل کرد، تصمیم به انجام آن می گیرد و با فعالیت و ثبات قدم آن را به اجرا در می آورد.[۹]

راه کارهایی برای تقویت اراده سفارش شده که در این زمینه نمایۀ «راه های تقویت اراده»، سؤال ۵۲۵ (سایت اسلام کوئست: ۵۷۲) را مطالعه نمایید.

برای آگاهی بیشتر نمایه های زیر را مطالعه کنید:

«مقایسه کلام و سکوت»، سؤال ۹۱۳۵ (سایت اسلام کوئست: ۹۶۰۸).

«گناه و آثار آن»، سؤال ۲۰۴ (سایت اسلام کوئست: ۱۰۷۳).

درمان پر حرفی

زبان، ترجمان دل، نمایندۀ عقل، کلید شخصیت و مهم ترین دریچۀ روح آدمی است. آنچه بر صفحۀ زبان و در لابلای گفته های انسان ظاهر می شود، نمودی از آن چیزی است که بر صفحۀ روح انسان نقش می بندد. زبان در عین این که یکی از بزرگ ترین نعمت های خداوند و ابزاری برای رشد و روابط با دیگران بوده، در عین حال آفات فراوانی نیز دارد و می تواند سرچشمۀ گناهان بی شماری باشد؛ از این رو، برای کنترل زبان و استفاده به جا از آن، دو راه پیشنهاد می شود:

الف. درمان علمی:

توجه به خطرات زبان و مراقبت از آن، بهترین درمان عملی برای پرحرفی است. زبان و سخن گفتن با آن، در عین حال که در جاهایی بسیار مفید است، آفات و خطرات فراوانی هم دارد. هر صبح که انسان از خواب بیدار می شود، لازم است به خود توصیه کند که مراقب زبانش باشد؛ زیرا این عضو می تواند انسان را به اوج سعادت یا خاک ذلت و شقاوت بکشاند. امام سجّاد (ع) فرمود: «هر صبح، زبان آدمى تمام اعضاى بدنش را زیر نظر گرفته، و مى‏گوید: چگونه هستید؟ چگونه صبح کردید؟ پاسخ می دهند به خیر و خوبى است به شرط آن که تو [دست از سر ما بردارى] و ما را به خود رها کنى؟ و او را به خدا سوگند می دهند [که سخن ناروایی نگوید و آنان را به مشقّت نیندازد] و می گویند [شکی در این نیست که] به خاطر تو، ثواب و پاداش به ما مى‏رسد، و به سبب تو است که کیفر مى‏شویم».[۱۰]

پس انسان باید مواظب زبان و سخن خود باشد؛ زیرا هر کلامی که از او صادر شده در نامۀ عمل او ثبت و ضبط می شود. در قرآن کریم آمده است: «انسان هیچ سخنى را بر زبان نمى‏آورد، مگر این که همان دم، فرشته‏اى مراقب و آماده براى انجام مأموریت (و ضبط آن) است».[۱۱]

در احادیثی از امام علی (ع) می خوانیم:

۱٫ آن حضرت از نزدیک مردى عبور کردند که بسیار پرحرفى می کرد، حضرت در نزد او توقف کرده و فرمودند: اى مرد! تو بر فرشتگان حافظ خود با این پر حرفى کتابى را املاء می کنى؛ از آنچه به تو سود می دهد سخن بگو و از سخنان واهى دوری کن.[۱۲]

۲٫ «سخن در اختیار تو بوده مادامى که آن را بر زبان جارى نکرده‏اى، ولى هرگاه سخن گفتى تو در بند آن گرفتار مى‏شوی؛ اکنون زبانت را همانند طلا و نقره ات حفظ کن؛ بسا سخنى که نعمتى را از انسان سلب مى‏کند. پس هر چه نمى‏دانى از گفتن آن خوددارى کن. خداوند بر اعضا و جوارحت چیزهایى واجب کرده که روز قیامت از آنها سؤال خواهد کرد، در آن روز خوار خواهد شد کسى که زبانش بر او حکومت کند. هرکس پر حرف شد خطایش هم زیادتر مى‏شود، و هر کس این چنین باشد حیایش کم می شود، و هرکس حیایش کم شد، ورعش [دوری از گناهان و امور شبهه ناک] کم خواهد شد، دلش مى‏میرد و هر که دلش مرد، وارد دوزخ مى شود».[۱۳]

۳٫ «هنگامی که عقل کامل شود، سخن کم می‏شود».[۱۴]

بنابراین، از نگاه آیات و روایات، بهترین روش برای پرهیز از آفات زبان، خودداری از پرگویی و ترک گفتارهای بی فایده است؛ زیرا اگر انسان بداند سخنانش جزو اعمال او محسوب می‏شود و در برابر آن مسئول است، از پر حرفی که نوعاً به دروغ، غیبت، اتلاف وقت، آزار دیگران، قساوت قلب و… منتهی می‏شود اجتناب خواهد نمود.

شاید بتوان ریشه روانی زیاد حرف زدن را در این نکته دانست که ما انسان ها دوست داریم همیشه مورد توجه و محبت دیگران باشیم و برای این که محبت کافی را از دیگران کسب کنیم دست به کارهایی می زنیم که باعث جلب توجه شود، ولی نباید فراموش کرد که اگر انسان ارتباط خود را با خدا درست نماید و انگیزۀ او در انجام کارها کسب رضایت خدا باشد، و تلاش در این نماید که محبوب او شود، خداوند او را محبوب دیگران می کند، بدون این که نیازی به ریا و جلب توجه آنان داشته باشد. پس نیازی به پر حرفی و یا هر کار ناپسند دیگری برای جلب توجه دیگران نیست.[۱۵]

ب. درمان عملی:

می توان با تمرین و تلقین و احیاناً با نذر و یا جریمه کردن خود در صورت پرحرفی، به تدریج خود را به دوری از آن عادت داده و صفت ثابت و راسخی را در این زمینه کسب نمود.

نکته قابل توجه این که، منع زبان از پرگویی، کاری تدریجی و طولانی بوده و به گذر زمان نیاز دارد. کسی که به پرگویی و کنترل نداشتن بر زبانش عادت داشته و این عمل در او به صورت ملکه درآمده است، نمی تواند یک روزه بر خلاف آن عمل کند، بلکه باید قرار بر این بگذارد که هر روز مقداری از پرگویی اش را کم کند تا به تدریج با تسلط بر زبان و سخنانش بتواند به مقدار لازم و ضروری از زبانش استفاده کند و سخن بگوید.

برای آگاهی بیشتر نمایه های زیر را مطالعه کنید:

«راهنمایی برای زدودن رذایل»، سؤال ۲۶۰۴ (سایت اسلام کوئست:۲۷۴۱).

«مقایسۀ کلام و سکوت»، سؤال ۹۱۳۵ (سایت اسلام کوئست: ۹۶۰۸).

«راه های ترک گناهان زبانی»، سؤال ۱۳۸۶۸ (سایت اسلام کوئست: ۱۳۵۸۲).



[۱] اقتباس از نمایۀ گناه و آثار آن، ۲۰۴٫

[۲]. برگرفته از نمایه «راه رهایی از گناه»، سؤال ۵۲۰۷ (سایت اسلام کوئست: ۵۴۷۳).

[۳]. برگرفته از نمایه «جلوگیری از وسوسۀ گناه»، سؤال ۳۸۵۹ (سایت اسلام کوئست: ۴۱۱۰).

[۴]. حجرات، ۱۲٫

[۵].  دیلمى، حسن بن ابى الحسن، ارشاد القلوب، ج ۱، ص ۱۱۶، انتشارات شریف رضی، ۱۴۱۲ق.

[۶]. در این باره نمایه های «غیبت و اهمیت توبه از آن»، سؤال ۴۱۶۶ (سایت اسلام کوئست: ۵۰۸۸)؛ «مرز بین غیبت و انتقاد از مسئولین»، سؤال ۹۴۷۸ (سایت اسلام کوئست: ۹۴۳۶) را مطالعه نمایید.

[۷]. مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج ۷۴، ص ۲۴۱، مؤسسة الوفاء، بیروت، ۱۴۰۴ق؛ حرانى، حسن بن شعبه، تحف العقول، ص ۱۰۰، انتشارات جامعه مدرسین، قم، ۱۴۰۴ ق.

[۸]. کلینى،محمدبن یعقوب، الکافی، ج ۲، ص ۶۴۲، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ۱۳۶۵ ش.

[۹]. برگرفته از نمایه «راه های تقویت اراده»، سؤال ۵۲۵ (سایت اسلام کوئست: ۵۷۲).

[۱۰] . مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج ۶۸، ص ۳۰۲، مؤسسة الوفاء، بیروت، ۱۴۰۴ق.

[۱۱] . ق، ۱۸:«ما یَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلاَّ لَدَیْهِ رَقیبٌ عَتیدٌ».

[۱۲] . شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج ۴، ص ۳۹۶، نشر جامعه مدرسین، قم، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.

[۱۳] . بحارالانوار، ج ۶۸، ص ۲۸۶٫

[۱۴] . بحارالانوار، ج ۱، ص ۱۵۹٫






- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
مطالب مرتبط :
  • درمان پر حرفی
  • راه های ترک گناهان زبان
  • مفهوم شناسی (گناهان زبان)
  • دعا
  • زبان ایرانی
  • - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

    نوشتن نظر

    ایمیل شما منتشر نخواهد شد. *

    نام

    ایمیل

    وب سایت