دایره المعارف اسلام پدیا » نسخ قرآن به سنّت
منوی اصلی

نسخ قرآن به سنّت

تاریخ: ۱۸ مرداد ۱۳۹۰ در باب: سنت

چند نوع نسخ در آیات قرآن قابل تصور است که برخی مورد قبول و برخی مردود است. یکی از آن اقسام که مربوط به بحث ما است، نسخ قرآن به سنّت است که این خود یکی از اقسام «نسخ حکم و بقای آیه» است؛ بدین معنا که در قرآن آیه ای باشد و محتوای آن، که یک حکم شرعی است، به وسیلۀ سنّت نسخ شده باشد.

چنین نسخی به چند گونه قابل تصور است.[۱]

۱٫ نسخ به وسیلۀ سنّت متواتر؛[۲]

۲٫ نسخ به وسیلۀ اجماع قطعی که کاشف از صدور نسخ از سوی معصوم (ع) باشد؛

۳٫ نسخ به وسیلۀ خبر واحد؛

دربارۀ صورت اول و دوم از نسخ، سه نظریه وجود دارد:

یک. به هیچ وجه آیات قرآن به وسیلۀ سنّت نسخ نمی شود؛[۳] افرادی مانند شیخ مفید (ره)، علمای شافعی و علمای دیگر این نظریه را پذیرفته اند.[۴]

دو. قرآن به وسیلۀ سنّت متواتر و اجماع قطعی نسخ می شود.[۵] و اگر چنین نسخی واقع و ثابت شده باشد، پذیرفته می شود و گرنه مورد پذیرش نیست،[۶] برخی گفته اند اما چنین نسخی اصلاً واقع نشده است.[۷]

سه. سخن سوم قول به تفصیل است که می گوید نسخ قرآن به وسیلۀ روایاتی که از ائمه اطهار (ع) وارد شده، جایز نیست و اصلاً این نسخ معنا ندارد؛[۸] ولی نسخ قرآن به وسیلۀ سنّت نبوی به جهت، آیۀ شریفۀ «آن چه را رسول خدا براى شما آورده بگیرید (و اجرا کنید)، و از آن چه نهى کرده خوددارى نمایید و از (مخالفت) خدا بپرهیزید که خداوند کیفرش شدید است»،[۹] جایز است.

این نظریه مورد پذیرش نیست؛ زیرا روایات متعددی که از پیامبر اکرم (ص) نقل شده بیانگر «نفی صدور ما یخالف الکتاب عنه»[۱۰] است؛ یعنی وقتی رسول خدا (ص) معیار تشخیص گفته‏هاى راستین خود را مطابقت آن با قرآن کریم دانسته، نمى‏توان پذیرفت حدیثى علی رغم ناسخیّت و مخالفتش با قرآن کریم، صحیح باشد. و علمای شیعه و اهل سنت بر نقل این روایات اتّفاق نظر دارند. پس، این روایات دلالت می کنند که قرآن به وسیله سنت نبوی هم نسخ نمی شود.[۱۱]

اما نسخ در صورت سوم (نسخ به وسیله خبر واحد) نظر مشهور از شیعه و اهل سنت بر این بوده که چنین نسخی ممکن نیست.[۱۲]

برای آگاهی بیشتر نمایه های زیر را مطالعه نمایید:

۱٫ «نسخ در قرآن»، سؤال ۵۴۷ (سایت اسلام کوئیست: ۵۹۷).

۲٫ «نسخ، تبدیل و تحویل»، سؤال ۱۳۷۴۶ (سایت اسلام کوئیست: ۱۳۴۶۰).

کلیدواژه: نسخ قرآن، سنّت.



[۱]. خوئى، سید ابوالقاسم، ‏البیان فی تفسیر القرآن، ص ۲۸۵، بی جا و بی تا.

[۲]. برای آگاهی بیشتر نمایه «ملاک حدیث متواتر لفظی، معنوی و اجمالی»، سؤال ۲۴۱۲ (سایت اسلام کوئیست: ۲۵۲۹) را مطالعه نمایید.

[۳]. نجفى خمینى، محمد جواد، تفسیر آسان، ج ۱، ص ۲۴۱، انتشارات اسلامیه‏، تهران، چاپ اول، ۱۳۹۸ق؛ طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۱۵، ص ۱۴، دفتر انتشارات اسلامى‏، قم، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.

[۴]. تفسیر آسان، ج ۱، ص ۲۴۱؛ سید مرتضی، الذریعه، ج ۱، ص ۴۶۰، دانشگاه تهران، ۱۳۷۶ش؛ شیخ طوسی، العده، ج ۲، ص ۴۸۷، چاپخانۀ ستاره، قم، ۱۴۱۷ق.

[۵]. الذریعه، ج ۱، ص ۴۶۰ و ۴۶۲؛ البیان فی تفسیر القرآن، ص ۲۸۵؛ نجمى، هاشم زاده هریسى‏، بیان در علوم و مسائل کلی قرآن، ص ۲۶۰، بی جا و بی تا.

[۶]. الذریعه، ج ۱، ص ۴۶۰؛ البیان فی تفسیر القرآن، ص ۲۸۵؛ بیان در علوم و مسائل کلی قرآن، ص ۲۶۰٫

[۷]. بیان در علوم و مسائل کلی قرآن، ص ۲۶۰٫

[۸]. طباطبایی، سید محمد حسین، حاشیه الکفایه، ج ۲، ص ۲۹۶، بنیاد علمی، فکری علامۀ طباطبایی، بی تا.

[۹]. حشر، ۷٫

[۱۰]. «از پیامبر (ص) چیزی که بر خلاف قرآن باشد، صادر نمی شود».

[۱۱]. حاشیه الکفایه، ج ۲، ص ۲۹۶ و ۲۹۷٫

[۱۲]. البیان فی تفسیر القرآن، ص ۲۸۴ و ۲۸۵؛ بیان در علوم و مسائل کلی قرآن، ص ۲۶۰؛ الذریعه، ج ۱، ص ۴۶۰و ۴۶۱؛ العده، ج ۱، ص ۱۲۱٫

اگر چه افراد کمی – مانند ابن حزم اندلسی از گروه ظاهریه اهل سنت – قائل به جواز و وقوع آن هستند؛ (نک: الذریعه، ج ۱، ص ۴۶۰ و ۴۶۱؛ العده، ج ۱، ص ۱۲۱).




کلیدواژه ها: ,



ثبت نظر


+ 4 = 10