دایره المعارف اسلام پدیا » تغییر حکم مباشرت با زنان در شب های ماه رمضان
منوی اصلی

تغییر حکم مباشرت با زنان در شب های ماه رمضان

تاریخ: ۰۵ مرداد ۱۳۹۰ در باب: ماه رمضان

بر اساس روایات در آغاز نزول حکم روزه، مسلمانان تنها حق داشتند قبل از خواب شبانه غذا بخورند، چنان چه کسى در شب به خواب مى‏رفت و سپس بیدار مى‏شد، خوردن و آشامیدن بر او حرام بود، و نیز در آن زمان آمیزش با همسران در روز و شب ماه رمضان مطلقاً تحریم شده بود.

یکى از یاران پیامبر (ص) به نام«مطعم بن جبیر»[۱] که مرد ضعیفى بود با این حال روزه مى‏داشت، هنگام افطار وارد خانه شد، همسرش رفت براى افطار او غذا حاضر کند به خاطر خستگى، خواب او را ربود، وقتى بیدار شد گفت: من دیگر حق افطار ندارم، با همان حال شب را خوابید و صبح در حالى که روزه‏دار بود براى حفر خندق (در آستانه جنگ احزاب) در اطراف مدینه حاضر شد، در اثنای تلاش و کوشش به واسطۀ ضعف و گرسنگى مفرط بیهوش شد، پیامبر بالاى سرش آمد و از مشاهده حال او متأثر گشت. همچنین جمعى از جوانان مسلمان که قدرت کنترل خویشتن را نداشتند شب هاى ماه رمضان با همسران خود آمیزش مى‏نمودند. در این هنگام آیه نازل شد و به مسلمانان اجازه داد که در تمام طول شب مى‏توانند غذا بخورند و با همسران خود آمیزش جنسى داشته باشند.[۲]

دلالت آیه شریفه

آیه شریفه ۱۷۸ سورۀ بقره[۳] دلالت مى‏کند بر این که قبل از نزول این آیه علاوه بر روزها، در شب های ماه رمضان نیز عمل زناشویى با همسران حرام بود، هرچند آیه ای از قرآن در این زمینه نازل نشده بود، اما با نازل شدن این آیه حرمتش در شب ها نسخ شد.[۴]

دلایل تغییر حکم

مفسران دلایل متعددی را برای تغییر حکم مباشرت با زنان در شب های ماه مبارک رمضان بیان کرده اند که به بعضی از آنها اشاره می کنیم:

۱٫ خدای متعال با بیان جواز مباشرت با زنان در شب های ماه مبارک رمضان، در حقیقت حکم اولیه (حرمت) آن را نسخ کرد،[۵] البته نسخ در شریعت، نسخ ظاهری است نه واقعی؛ بدین معنا که حکم سابق، بر حسب ظاهر اقتضای تداوم داشته، ولی در واقع و حقیقت امر، حکم سابق از همان نخست محدود به زمان بوده که این محدودیت در آن موقع بیان نشده و با اعلام حکم جدید، پایان حکم قدیم اعلام شده است.[۶] پس، از ابتدا حکم حرمت آمیزش در شب های ماه مبارک رمضان، دارای محدودیت زمانی بوده و با پایان آن، حکم جدید شروع شد. همان طور که ملاحظه می شود، نسخ نه تنها هیچ منافاتی با علم خدا ندارد که عین علم خدا است؛ زیرا خدای متعال از ازل علم به این داشت که تا چه موقع باید این حکم باشد و بعد از آن یک حکم دیگری بیاید.

۲٫ خدای متعال در آغاز اسلام چنین حکمی را تشریع کرد تا مردم را امتحان و براى پذیرش حکم اصلى آماده سازد؛ زیرا از نظر روانى بسیار مهم است که تکلیف شاقّى براى مردم وضع شود و مردم به زحمت آن را اجرا کنند، ولى بعد در آن تخفیفى داده شود. در این موقع است که اجراى آن تکلیف خیلى راحت‏تر و آسان تر خواهد بود؛ مثل این که به کسى بگویند باید ۵۰ کیلو بار را بردارى و از جایى به جایى انتقال دهى و پس از آن که او خود را آماده این کار نمود، میزان آن بار به ۳۰ کیلو یا ۲۰ کیلو تخفیف داده شود، در این موقع حمل آن بار براى آن شخص خیلى آسان تر از این خواهد بود که از اول همین میزان به او گفته مى‏شد.[۷] بنابراین، این تغییر حکم از روی جهل نبوده، بلکه عین علم و حکمت خداوند است.

و در موارد دیگر و به خاطر مصالحی، از جمله عدم آمادگی مردم برای پذیرش کامل حکم، به صورت کاملاً معکوس عمل شده است. به عنوان نمونه، در ارتباط با شراب، خداوند از ابتدا آن را تحریم ننمود، بلکه در آغاز، اشاره ای به ضررهای آن نموده،[۸] سپس مست بودن در زمان نماز را ممنوع دانسته،[۹] و در نهایت آن را به صورت کامل حرام کرد.[۱۰]

تغییر حکم تنها به دلیل در خواست مردم نبود و گرنه می بایست آمیزش در ایام عادت ماهانه نیز با درخواست آنان مجاز اعلام می شد، اما خداوند در آن مورد، حکم ممنوعیت چنین آمیزشی را تغییر نداد.[۱۱]




[۱]. البته در برخی از تفاسیر از این شخص به نام “خوات بن جبیر” نام برده شده است. نک: المیزان، ج ۲، ص ۷۰؛ تفسیر قمی، ج ۱، ص ۶۶؛ کنزالدقائق، ج ۲، ص ۲۵۳٫

[۲] . مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ۱، ص ۶۴۹، چاپ اول، دار الکتب الاسلامیه، تهران، ۱۳۷۴ ش.

[۳] . أُحِلَّ لَکُمْ لَیْلَهَ الصِّیامِ الرَّفَثُ إِلى‏ نِسائِکُمْ هُنَّ لِباسٌ لَکُمْ وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَّ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّکُمْ کُنْتُمْ تَخْتانُونَ أَنْفُسَکُمْ فَتابَ عَلَیْکُمْ وَ عَفا عَنْکُمْ فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَ ابْتَغُوا ما کَتَبَ اللَّهُ لَکُمْ وَ کُلُوا وَ اشْرَبُوا حَتَّى یَتَبَیَّنَ لَکُمُ الْخَیْطُ الْأَبْیَضُ مِنَ الْخَیْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّیامَ إِلَى اللَّیْلِ، همبسترى با زنانتان در شب ماه روزه بر شما حلال شد. آنها پوشش شمایند و شما پوشش آنهایید. خدا مى‏دانست که شما به خویشتن خیانت مى‏ورزید، پس توبه شما را بپذیرفت و شما را عفو کرد. اکنون با آنها همبستر شوید و آنچه را که خدا بر شما مقرر گردانیده است انجام دهید، و بخورید و بیاشامید تا رشته روشن صبحدم در تاریکى شب آشکار شود. و روزه را به شب برسانید.

[۴] . طباطبایی، محمد حسین، تفسیر المیزان، موسوی همدانی، ج ۲، ص ۶۷٫

[۵] . نسخ در اصطلاح علم اصول آن است که با تشریع حکم جدید، حکم سابق، کاملاً برداشته شود.

[۶]  . معرفت، محمد هادی، علوم قرآنی، ص ۲۲۶، چاپ هشتم، مؤسسه فرهنگی تمهید، قم،  ۱۳۸۶ ش.

[۷] . مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ۱، ص ۶۵۰؛ جعفری، یعقوب، کوثر، ج ۱، ص ۴۷۲٫

[۸] . بقره، ۲۱۹؛”یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ قُلْ فیهِما إِثْمٌ کَبیرٌ وَ مَنافِعُ لِلنَّاسِ وَ إِثْمُهُما أَکْبَرُ مِنْ نَفْعِهِما”.

[۹] . نساء، ۴۳؛”یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تَقْرَبُوا الصَّلاهَ وَ أَنْتُمْ سُکارى‏ حَتَّى تَعْلَمُوا ما تَقُولُون‏”.

[۱۰] .مائده، ۹۰؛”یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَیْسِرُ وَ الْأَنْصابُ وَ الْأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّیْطانِ فَاجْتَنِبُوه‏”.

[۱۱] . بقره، ۲۲۲؛ “وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْمَحیضِ قُلْ هُوَ أَذىً فَاعْتَزِلُوا النِّساءَ فِی الْمَحیضِ وَ لا تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّى یَطْهُرْن‏”.




کلیدواژه ها: ,



ثبت نظر


4 + = 10