دایره المعارف اسلام پدیا » برده داری در اسلام
منوی اصلی

برده داری در اسلام

تاریخ: ۲۶ مرداد ۱۳۹۰ در باب: برده

اسلام هرگز ابداع کننده بردگى نبوده است، بلکه در حالى ظهور کرد که مسئله بردگى سراسر جهان را فرا گرفته و با تار و پود جوامع بشرى آمیخته بود.

اصولا در اسلام خرید و فروش بردگان یکى از منفورترین معاملات است، تا آن جا که در حدیثى از پیغمبر اکرم (ص) آمده است: بدترین مردم کسى است که انسان ها را بفروشد.[i]

همین تعبیر کافى است که نظر نهایى اسلام را در مورد بردگان روشن سازد و نشان دهد جهت گیرى برنامه هاى اسلامى به کدام سو است.

و از این جالب تر این که یکى از گناهان نابخشودنى در اسلام سلب آزادى و حریت از انسان ها و تبدیل آنها به یک متاع است، چنان که در حدیثى از پیغمبر گرامى اسلام (ص) آمده است: خداوند هر گناهى را مى بخشد جز (سه گناه): کسى که مهر همسرش را انکار کند، یا حق کارگرى را غصب نماید، و یا انسان آزادى را بفروشد[ii] طبق این حدیث غصب حقوق زنان، و حق کارگران، و سلب آزادى از انسان ها سه گناه نابخشودنى است.

گرچه مسئله برده گیرى و برده دارى به عنوان یک دستور حتمى در مورد اسیران جنگى، در قرآن مجید نیامده است، ولى انکار نمى توان کرد مطالبی که در قرآن براى بردگان ذکر شده است، اصل وجود بردگى را حتى در زمان پیامبر (ص) و صدر اسلام اثبات مى کند،[iii] مانند جواز اسیر گرفتن در جنگ ها و از آنان به عنوان برده استفاده کردن، احکام ازدواج با بردگان، احکام محرمیت با بردگان یا مسئله مکاتبه (قرارداد براى آزادى بردگان) که در آیات متعددى از قرآن در سوره نساء – نحل – مؤمنون – نور – روم و احزاب آمده است.

این جا است که بعضى بر اسلام خرده مى گیرند که چرا این آیین الاهى با آن همه محتوا و ارزش هاى والاى انسانى مسئله بردگى را به کلى الغاء نکرده، و طى یک حکم قطعى و عمومى آزادى همه بردگان را اعلام ننموده است؟!

درست است که اسلام سفارش زیادى در مورد بردگان کرده، اما آنچه مهم است آزادى بى قید و شرط آنها است، چرا انسانى مملوک انسان دیگرى باشد و آزادى را که بزرگ ترین عطیه الاهى است از دست دهد؟

در یک جمله کوتاه باید گفت که اسلام برنامه دقیق و زمان بندى شده براى آزادى بردگان دارد که سرانجام همه آنها تدریجا آزاد مى‏شوند، بى آن که این آزادى عکس العمل نامطلوبى در جامعه به وجود آورد.

از آنچه بیان شد روشن گردید که اگر پیشوایان اسلام برده یا بردگانی در اختیار داشتند در قالب برنامه حساب شده و حکیمانه اسلام در بر خورد با مسئله بردگی بوده است و معاشرت آنان با بردگان به گونه ای بود که در بسیاری از موارد وقتی برده ای را آزاد می کردند آن برده حاضر نمی شد منزل امام (ع) را ترک کند و با اصرار از امام (ع) می خواستند که اجازه بدهد او همچنان در خدمت ایشان باشد، ولی امام (ع) نمی پذیرفتند. از طرفی بر خورد و معاشرت آنان با بردگان یک الگوی عملی و به نوعی آموزش جامعه بشری مخصوصاً مسلمانان در بر خورد با این مسئله بسیار مهم و مورد ابتلای جامعه بوده است.

 



[i]. کلینی، کافی، ج ۵، ص ۱۱۴، شر الناس من باع الناس.

[ii]. مستدرک‏ الوسائل، ج ۱۳، ص ۳۷۸، ان الله تعالى غافر کل ذنب الا من جحد مهرا، او اغتصب اجیرا اجره، او باع رجلا حرا .

[iii] مکارم، ناصر، تفسیر نمونه، ج ۲۱،  ص  ۴۱۳ و  ۴۱۷ .




کلیدواژه ها: , , , ,



ثبت نظر


3 + = 8