دایره المعارف اسلام پدیا » اسلام و رفتار با بردگان
منوی اصلی

اسلام و رفتار با بردگان

تاریخ: ۲۶ مرداد ۱۳۹۰ در باب: برده

در دورانی که بردگان مسیر خود را طبق برنامه حساب شده اسلام به سوى آزادى مى پیمایند، اسلام براى احیاى حقوق آنها اقدامات وسیعى کرده است، و شخصیت انسانى آنان را احیاء نموده، تا آن جا که از این لحاظ هیچ تفاوتى میان بردگان و افراد آزاد نمى گذارد و معیار ارزش را همان تقوا قرار مى دهد، لذا به بردگان اجازه مى دهد همه گونه پست هاى مهم اجتماعى را عهده دار شوند، تا آن جا که بردگان مى توانند مقام مهم قضاوت را عهده دار شوند. در عصر پیامبر (ص) نیز مقامات برجسته اى از فرماندهى لشکر گرفته تا پست هاى حساس دیگر به بردگان یا بردگان آزاد شده سپرده شد.

قرآن نیز درباره بردگان سفارش مى فرماید:

“وَ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ لا تُشْرِکُوا بِهِ شَیْئاً وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً وَ بِذِی الْقُرْبى‏ وَ الْیَتامى‏ وَ الْمَساکینِ وَ الْجارِ ذِی الْقُرْبى‏ وَ الْجارِ الْجُنُبِ وَ الصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ وَ ابْنِ السَّبیلِ وَ ما مَلَکَتْ أَیْمانُکُمْ إِنَّ اللَّهَ لا یُحِبُّ مَنْ کانَ مُخْتالاً فَخُورا”؛ خدا را بپرستید، براى او شریک مگیرید، با پدر و مادر و خویشان و یتیمان و بینوایان همسایگان نزدیک و دور و دوستان، و آوارگان، و بردگان جز نیکوکارى رفتارى نداشته باشید، خداوند از خودپسندى بیزار است.[۱]

در اسلام دستورات زیادى درباره رفق و مدارا با بردگان وارد شده، تا آن جا که آنها را در زندگى صاحبان خود شریک و سهیم کرده است.

پیغمبر اسلام (ص) مى فرمود: کسى که برادرش زیر دست او است باید، از آنچه مى خورد به او بخوراند و از آنچه مى پوشد به او بپوشاند ، و زیادتر از توانائى به او تکلیف نکند.[۲]

على (ع) به غلام خود قنبر مى فرمود: من از خداى خود شرم دارم که لباسى بهتر از تو بپوشم؛ زیرا رسول خدا (ص) مى فرمود: از آنچه خودتان مى پوشید بر آنها بپوشانید و از آنچه خود مى خورید به آنها غذا دهید.[۳]

امام صادق (ع) مى فرماید: هنگامى که پدرم به غلامى دستور انجام کارى مى داد ملاحظه مى کرد اگر کار سنگینى بود بسم الله مى گفت و خودش وارد عمل مى شد و به آنها کمک مى‏کرد.[۴]

ایشان در جای دیگر می فرمایند: دشنام گفتن به بردگان روا نیست و پیامدهای بدی برای دشنام دهنده برجای خواهد گذاشت، مردی از انصار از پیامبر اکرم (ص) در مورد زنی پرسید که به کنیز خود دشنام می دهد! پیامبر فرمودند: که باید او رضایت کنیزش را جلب نماید و گرنه در روز قیامت از او انتقام گرفته خواهد شد.[۵]

خوش رفتارى اسلام نسبت به بردگان در این دوران انتقالى به اندازه اى است که حتى بی گانگان از اسلام نیز روى آن تأکید و تمجید کرده اند.

به عنوان نمونه جرجى زیدان در تاریخ تمدن خود چنین مى گوید: اسلام به بردگان فوق العاده مهربان است، پیغمبر اسلام (ص) درباره بردگان سفارش بسیار نموده، از آن جمله مى فرماید: کارى که برده تاب آن را ندارد به او واگذار نکنید، و هر چه خودتان مى خورید به او بدهید.

در جاى دیگر مى فرماید: به بندگان خود کنیز و غلام نگوئید، بلکه آنها را پسرم و دخترم خطاب کنید!

 



[۱]. نساء، ۳۶٫

[۲]. نهج الفصاحه، مجموعه کلمات قصار حضرت رسول (ص)، ص۱۷۴٫

[۳]. الحیاه، ترجمه احمد آرام، ج ‏۲، ص ۴۰۲٫

[۴]. مجلسی، بحار الانوار، ج ‏۴۶، ص ۳۰۳،  مؤسسه الوفاء بیروت – لبنان، ۱۴۰۴ هـ ق.

[۵]. التمیمی المغربی، نعمان بن محمد، دعائم الاسلام، ج ۲، ص ۴۶۱- ۴۶۰، دار المعارف، مصر، ۱۳۸۵ق.




کلیدواژه ها: , , , ,



ثبت نظر


8 + = 9