دایره المعارف اسلام پدیا » موارد تعلّق زکات
منوی اصلی

موارد تعلّق زکات

تاریخ: ۱۵ تیر ۱۳۹۰ در باب: زکات

برای بیان موارد تعلق زکات توجه به نکاتی لازم به نظر می رسد:

۱٫ بنابر فتوای مراجع عظام تقلید «زکات در ۹ چیز واجب است: اوّل: گندم. دوم: جو. سوم: خرما. چهارم: کشمش. پنجم: طلا. ششم: نقره. هفتم: شتر. هشتم: گاو. نهم: گوسفند».[۱]

پس، زکات واجب عبارت از این نه چیز است و اگر کسى مالک یکى از این نُه چیز  باشد، طبق شرایط، باید مقدارى که معیّن شده به یکى از مصرف هایى که دستور داده‏اند برساند.[۲]

اما برخی از فقهاء علاوه بر نه چیز معروف، در مال التجاره (سرمایه کسب و کار و تجارت) هم به احتیاط لازم زکات را واجب می دانند.[۳] و برخی هم در سرمایه کسب و کار و تجارت، زکات را مستحب می دانند.[۴]

۲٫ طلا و نقره

در گذشته های دور، سکّه هایی از فلزات ارزشمند از جمله مس، نقره و طلا ضرب شده و از آنها به عنوان وسیله ای برای مبادله، واحد ارزش گذاری و محاسبه استفاده می شد و در حقیقت این سکه ها، با عنوان «دینار طلایی» و «درهم نقره ای»، پول رایج آن موقع بوده است.[۵]

در روایات و کتب فقهی، سخن از طلا و نقره مسکوک به عنوان «دینار» و «درهم»،  و «مثقال»[۶]برای تعیین مقدار نصاب برای زکات آمده است.[۷] و زکاتشان طبق شرایطی (مانند رایج بودن)  که در رساله های عملیه[۸] آمده، واجب است.

اما نقود حقیقی متداول در زمان تشریع دین اسلام اعم از دینار طلایی و درهم نقره ای رفته رفته جای خود را در عصر حاضر به نقود اعتباری محض داده است. امروزه پول اعتباری و یا همان «اسکناس» به عنوان پول رایج، جایگزین سکه های طلا و نقره؛ یعنی همان دینار و درهم، برای مبادله، واحد ارزش گذاری و محاسبه شده است.

۳٫ زکات اسکناس

در این که زکات اسکناس واجب است یا خیر، به فتوای برخی از مراجع تقلید اشاره می شود:

حضرات آیات:

امام خمینی:«به اوراق نقدی (مانند اسکناس[۹])، زکات تعلّق نمی گیرد».[۱۰]

گلپایگانی:«به اسکناس زکات تعلّق نمی گیرد».[۱۱]

مکارم شیرازی:« احتیاط مستحبّ آن است که از سایر پول هاى رایج مانند اسکناس، اگر شرایط دیگر در آن جمع باشد زکات بدهند».[۱۲]

نمایه های مرتبط:

سؤال ۶۲۲۱ (سایت اسلام کوئست: ۶۶۰۹).

سؤال ۳۴۷۳ (سایت اسلام کوئست: ۳۶۹۷).


[۱]. توضیح المسائل (المحشی للامام الخمینی)، ج ۲، ص ۱۰۷، م ۱۸۵۳٫

[۲]. همان.

[۳]. همان: سیستانى: «دهم: مال التجاره بنا بر احتیاط لازم…».

[۴]. همان: فاضل:«… ولى مستحبّ است زکات سرمایه کسب و کار و تجارت را نیز همه ساله بدهند»؛ مکارم: «… ولى مستحبّ است از سرمایه کسب و کار و تجارت نیز همه سال زکات بدهد، هم چنین سایر غلّات (غیر از گندم و جو و خرما و کشمش) نیز زکات آن مستحبّ است».

[۵]. مصباحی، غلامرضا، مجله پژوهشی دانشگاه امام صادق (ع)، شماره ۱۳و ۱۴؛ حائری، سید کاظم ، فصلنامه فقه اهل بیت فارسی، شماره ۱۹ و ۲۰٫

[۶]. واعظ زاده خراسانى، محمد، ترجمه الجمل و العقود فی العبادات، ص ۲۸۱٫

[۷]. ر.ک: کافی، ج ۳، ص ۵۱۵ – ۵۱۷؛ توضیح المسائل (المحشی للامام الخمینی)، ج ۲، ص ۱۲۸ – ۱۳۰؛ ترجمه الجمل و العقود فی العبادات، ص ۲۷۰ و ۲۷۱؛ الغایه القصوى فی ترجمه العروه الوثقى، ج‏۲، ص ۲۰۸ و ۲۰۹؛ خمینى، سید روح اللَّه، تحریر الوسیله، ج ۱، ص ۳۲۲ و ۳۲۳، مؤسسه دار العلم، چاپ اول، قم؛ و کتب فقهی دیگر.

[۸]. رساله های توضیح المسائل مراجع تقلید، احکام زکات.

[۹]. تحریر الوسیله، ج ۲، ص ۶۱۵، م ۵٫

[۱۰]. همان، ص ۶۱۴، م ۷٫

[۱۱]. گلپایگانی، سید محمدرضا، مجمع المسائل، ج ۱، ص ۴۱۰، س ۴، چاپ دوم ، دار القرآن الکریم، قم، ، ۱۴۰۹، ق.

[۱۲] توضیح المسائل (المحشی للامام الخمینی)، ج ۲، ص ۱۳۱٫




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


6 + 5 =