دایره المعارف اسلام پدیا » معاد از نگاه صدر المتألهین و اشراقیون
منوی اصلی

معاد از نگاه صدر المتألهین و اشراقیون

تاریخ: ۲۷ تیر ۱۳۹۰ در باب: معاد

صدر المتألهین بر اساس نظریه حکمت متعالیه در کتاب های اسفار، مبدأ و معاد و الشواهد الربوبیه، اصولى را بر مى شمارد که همگى یا اکثراً، نتیجۀ فلسفۀ خود او هستند و سپس معاد جسمانى و روحانى را اعلام مى کند، بر این اساس که هر چند خصوصیات بدن تغییر مى کند، اما نفس باقى است و تشخص دهندۀ بدن است؛ لذا مجموع بدن و نفس دنیایى، در عالم آخرت محشور مى‏شود.[۱]

وجود، خیر است و آگاهى به آن، خیرى دیگر. هر چه وجود کامل تر باشد، این خیر بیشتر است؛ لذا وجود قواى عقلى شریف تر و سعادت آن هم بزرگ تر است. لذت حاصل از ادراکات آن هم غیر قابل وصف است؛ چون عقل از حیث ادراک و مُدرِک و مُدرَک قوى تر از حس است، اما این خیرات هنگام وابستگى نفس به بدن به دست نمى آید، وقتى که این مانع برطرف شد، تحقق مى‏ یابد.[۲]

وقتی نفس به درجه اى رسید که وابستگى آن به بدن کم و توجهش به عالم دیگر زیاد شد، با مرگ طبیعى از بدن جدا مى شود. این جدایى به خاطر ناتوانى نفس از نگهدارى بدن نیست، بلکه به دلیل توجه فطرى به عالم دیگر است؛ چون اگر چنین بود ناتوانى نفس در حفظ بدن در ابتداى خلقت آن بیشتر مى بود.[۳]

انسانى که در آفرینش او این همه دقت شده و به وسیلۀ فرشتۀ مقرب، چهل روز سرشت او خمیر گردیده، از نظر عقل بعید است که خدا به هلاکتش راضى باشد، بلکه مى طلبد که از وضعیت پست به وضعى شریف انتقال یابد.[۴]

بازگشت نفس به مبدأ، مقتضاى لفظ “معاد” است؛ چون بازگشت یعنى برگشتن به همان جایى که از آن جا آمده است.[۵]

از دیدگاه شیخ اشراق: شوق نفس به مبدأ، بیش از شوق به جسم خود است و هر چه از ماده مجردتر شود، عشق او بیشتر خواهد شد. اگر بدن را مغلوب سازد، هنگام مرگ، بدن به اصل بر مى گردد. و براى نفس هیچ لذتى بزرگ تر از درک کمال نیست. اگر به خاطر سرگرمى به بدن از این ادراک باز بماند، بعد از جدایى از جسم، همۀ واقعیات را مشاهده و فیوضات خدایى بر او مى بارد.[۶]



.[۱] آشتیانى، جلال الدین، الاسفار الاربعه، ج ۹، ص ۹۷ – ۱۸۵، چاپ چهارم، دار احیاء التراث العربى، بیروت؛ شواهد الربوبیه…، ص ۶۶ – ۲۶۱، چاپ دوم، مرکز نشر دانشگاهى؛ المبدأ و المعاد، ص ۴۹۷ – ۵۱۰٫

.[۲] اسفار، ج ۹، ص ۱۲۱ – ۱۲۳٫

.[۳] المبدء و المعاد، ص ۵۲۷٫

.[۴] همان، ص ۵۲۶ – ۵۲۷٫

.[۵] همان، ص ۵۲۸٫

.[۶] سجادى، سید جعفر، ترجمۀ حکمه الاشراق، ص ۳۶۸ – ۳۷۰، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۶۷٫




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


+ 2 = 11