دایره المعارف اسلام پدیا » مراحل آغازین خودسازی و تزکیۀ نفس
منوی اصلی

مراحل آغازین خودسازی و تزکیۀ نفس

تاریخ: ۰۶ تیر ۱۳۹۰ در باب: خودسازی (تهذیب)

نقطۀ شروع خودسازی و تزکیۀ نفس برای افراد مختلف، متفاوت است. برای فرد غیر مسلمان، اوّلین راه و نقطۀ شروع، اسلام آوردن است. به طوری که عده ای از علمای اخلاق، همین مطلب را درجه بندی کرده و گفته اند: اول اسلام، بعد ایمان، در مرحلۀ سوم هجرت و بعد از آن جهاد فی سبیل الله است که در این راه وجود دارد”.[۱]

اما نسبت به کسانی که وارد حریم امن اسلام و ایمان شده اند و مورد خطاب آیات قرآنی: “ای مؤمنان به فکر خود باشید”[۲] و “ای ایمان آوردندگان ایمان خود را تجدید کنید”،[۳] قرار گرفته اند، باید گفت اوّلین مرحله خودسازی، تنبه و بیداری است. به این که باید شروع کرد و خود را از ناپاکی ها جدا کرد. بعد از این تنبه و آگاه شدن، این سؤال پیش می آید که از کجا باید شروع کرد؟ می توان گفت کسی که اوّلین مرحله را گذرانده است؛ با فکر و عقل، به این نتیجه رسیده است که “این عالم جای ماندن نیست و این همه امکانات و بعثت انبیا برای حیوانی زیستن نیست”.[۴]

بعد از این مرحله (تفکر و تنبه) نوبت به مرحلۀ “توبه” می رسد؛ یعنی جبران آن چه از دست رفته است. جبران حقوق دیگران که ضایع کرده ایم و جبران حقوق خداوند که بر گردن ما باقی مانده است.

البته این توبه به همراه عزم است. توبه از آن چه کرده ایم و عزم به سوی آن چه می خواهیم پیش برویم، به همین جهت، عده ای از علمای اخلاق، منزل دوم را توبه[۵] و عده ای عزم[۶] گفته اند.

امام خمینی (ره) در بارۀ عزم مناسب با این مقام، می نویسند: “بناگذاری بر ترک معاصی و فعل واجبات و جبران مافات (گذشته ها) و عزم بر این که ظاهر و صورت خود را انسان عقلی و شرعی نماید”.[۷]

در دعای روز مبعث آمده است: “همانا دانستم که برترین توشۀ سالک در مسیر رسیدن به تو، عزم بر اراده ای است که با آن تنها تو را انتخاب نماید”.[۸]

مرحلۀ بعدی برای  این امر ترک معصیت و انجام واجبات است.

آیت الله بهجت در جواب سؤالی که پرسیده شده: تصمیم به سیر و سلوک دارم، چه کنم؟ می گوید: ترک معصیت برای تمام عمر کافی و وافی است، اگرچه هزارسال باشد.[۹]پس در این مرحله باید واجبات الاهی را به اندازه­ای که علم داریم، انجام داده و محرمات الاهی را نیز به اندازۀ علم­مان ترک کنیم. این مسئله باعث می شود خداوند علم های جدیدی به ما عطا کند و به این وسیله، در سیر و سلوک خود رشد پیدا کنیم. ما هر چه می دانیم عمل می کنیم و خداوند علم به ندانسته ها را به ما عنایت می کند و تا وقتی که ما به وظیفۀ خود عمل کنیم، این چرخه ادامه دارد. پیامبر (ص) فرموده اند: هر کس آن چه را می داند انجام دهد، خداوند علم مجهولات را به او می فهماند.[۱۰] این روایت، مطابق با آیۀ قرآنی است که می­فرماید: “کسانی که در راه ما تلاش کنند، راه های خود را به آنان نشان داده و هدایت شان می کنیم”.[۱۱]علاوه بر این، باید دانست انسان تا زنده است، هیچ گاه ساکن نیست؛ یا به سوی نور (هدایت) در حرکت است و یا به سوی ظلمت (گمراهی)، و مطلب مهم رهبری این حرکت به سوی نور است .

برای آگاهی بیشتر، می توانید به رسالۀ‏ لب‏اللباب، حسینى­تهرانى، سیدمحمدحسین،­ ج اوّل، ص ۸۷ مراجعه کنید.

 


[۱] . حسینی طهرانی، سید محمد حسین، رسالۀ لب اللباب، ص ۵۵٫

 [۲] “یا ایها الذین امنوا علیکم انفسکم”، مائده، ۱۰۵٫

[۳] . “یا ایها الذین امنوا امِنوا”، نساء، ۱۳۶٫

[۴] . امام خمینی، چهل حدیث، ص ۷۶٫

[۵] . ملکی تبریزی، میرزا جواد، رسالۀ لقاء الله، ص ۵۲٫

[۶] . چهل حدیث، ص ۷٫

[۷] . همان.

[۸] .”و لقد علمت افضل زاد الراحل الیک عزم اراده یختارک بها”، مفاتیح الجنان، دعای روز مبعث و الإقبال ‏بالأعمال ‏الحسنه، ص ۲۷۷٫

[۹] . به سوی محبوب (دستورالعمل ها و راهنمایی های حضرت آیت الله بهجت)، ص ۵۸٫

[۱۰].”من عمل بما علم ورثه الله علم ما لایعلم”، المحجهالبیضاء، ج ۶، ص ۲۴؛ بحارالانوار، ج ۸۹ ، ص۱۷۲ و الخرائج، ج۳ ، ص ۱۰۵۸٫

.[۱۱]”الذین جاهدوا فینا لنهدینهم سبلنا”، عنکبوت، ۹۹٫




کلیدواژه ها: , , , ,



ثبت نظر


6 + 1 =