دایره المعارف اسلام پدیا » عدل الاهی و بلاهای طبیعی
منوی اصلی

عدل الاهی و بلاهای طبیعی

تاریخ: ۰۷ تیر ۱۳۹۰ در باب: عدل

با وجود این که عالم هستی بر اساس عدل تشکیل شده، در عین حال شاهد بلا و مصیبت برای انسان ها می باشیم. برای روشن شدن این موضوع ابتدا به اقسام بلا، و سپس به رابطه آنها با عدالت حاکم در نظام آفرینش می پردازیم:

۱٫ بلاهایى که نتیجۀ عملکرد انسان است؛ مثل این که انسان با دست خودش باعث بدبختى خویش شود، این نوع بلا را نباید به حساب خدا گذاشت.

۲٫ بلاهایى که بر اثر سهل انگارى بعضى، در زندگى دیگران به وجود مى آید؛ مانند این که به خاطر عدم رعایت مسائل بهداشتى پدر و مادر به علت اشتباه آنها فرزندى بیمار و معلول به دنیا مى آید، این قسم از بلا را نیز باید به حساب خود انسان گذاشت نه خالق.

نظام هستى مجموعه اى از علت ها و معلول ها است و از هر علّتى، معلول مخصوص خود صادر مى شود؛ مثلاً: از علت معیوب، معلول معیوب و بیمار صادر مى شود.

همان طوری که از انسان، انسان و از حیوان، حیوان به وجود مى آید “گندم از گندم بروید، جو ز جو” با این حال خداوند به مقتضاى لطف و کرم بى انتهاى خود و از روى فضل و بخشش به چنین انسانى در آخرت عوض مى دهد و ناراحتى هاى او را جبران مى کند.

۳٫ بلاهایى که براى از بین بردن آثار گناه است، و این نه تنها با عدالت بارى تعالى منافات ندارد، بلکه مقتضاى رحمت و لطف او است؛ زیرا در واقع کفارۀ گناهان است تا در آخرت بار گناه انسان سبک تر شود، گر چه گرفتار بلاها و مصایب زودگذر دنیا مى شود، ولى در عوض از عذاب اخروى در امان مى ماند.

۴٫ بلاهایى که باعث توجه بیشتر مردم به خالق مى شود و یا افراد غافل، از غفلت و نسیان خود خارج مى شوند و به اشتباه گذشته خود پى مى برند. این قسم هم طبق رحمت و لطف پروردگار است.

۵٫ بلا و گرفتارى در زندگى انسان ها باعث پیشرفت و تکامل انسان ها در زمینه هاى مختلف مى شود. اگر انسان در حال حاضر و وضعیت کنونى به پیشرفت هایى نایل شده به خاطر وجود همین مشکلات بوده است.

۶٫ بلاهایى که براى امتحان و آزمایش افراد و یا بالا رفتن درجۀ اولیا و دوستان خدا است و طبق فرمایش قرآن کریم، سنتى است که قابل تغییر و تبدیل نیست و همیشه براى امت ها وجود داشته است. قرآن مى فرماید: “ما شما را با ترس و گرسنگى، نقص در اموال و جان ها و ثمرات، آزمایش و امتحان مى کنیم و (به پیامبر دستور مى دهد که) به صابرین بشارت بده”.[۱]

در یک نگاه ظاهری اگر ما فقط فردی را که در کودکی پدر یا مادر یا هر دو را از دست می دهد در نظر بگیریم، زندگی او اگر چه در برهه ای از زمان بسیار سخت و همراه با مشکلات است، اما علاوه بر دریافت پاداش،[۲] در اثر همین مشکلات، ساخته خواهند شد و به شخصیتی تأثیر گذار تبدیل می شوند. پیامبر گرامی اسلام (ص) از کسانی است که قبل از تولد پدر خود و بعد از تولد در خردسالی مادر خود را از دست داد، اما با همۀ سختی ها و محرومیت ها مبارزه کرد و به درجه ای رسید که جامعه بشری مدیون او است. در تاریخ، کم نیستند افراد یتیم و بی سرپرستی که در کودکی پدر یا مادر یا هر دو را از دست دادند، ولی کوران حوادث و مشکلات آنان را به رهبرانی بزرگ تبدیل ساخت. امام خمینی معمار کبیر انقلاب اسلامی از این افراد است.

اما در یک نگاه کلی به همه موجودات و همه عالم ماده، باید گفت که از دست دادن و مرگ عزیزان نه تنها هیچ منافاتی با عدل الاهی ندارد که عین عدالت خداوند است؛ چرا که مرگ این افراد در اثر اسباب و عللی؛ مانند بیماری، مسمومیت، تصادف، سقوط، جنگ، نزاع و… است که تأثیر این عوامل و اسباب لازمه این عالم طبیعت و زندگی در آن است و اگر خدای متعال بخواهد جلوی تأثیر این عوامل را بگیرد، دیگر در هیچ موردی این علل، علیت نخواهند داشت و اساس این جهان مادی از هم خواهد گسست. و این ظلم و بی عدالتی به همه انسان ها و موجوداتی است که زندگی آنان بر این اساس بنا شده است.


[۱]. بقره، ۱۵۵؛ ر.ک: سبحانى، جعفر، الهیات، ج ۱، ص ۲۹۰؛ معارف اسلامى، ص ۱۰۰، انتشارات سمت؛ ملاصدرا، اسفار اربعه، بحث شرور، ص ۴۴۵، انتشارات وزارت ارشاد؛ طباطبایى، محمد حسین، نهایه الحکمه، مرحله ۱۲، فصل ۱۷ و ۱۸، ص ۳۰۸؛ امام خمینی، اربعین حدیث، حدیث ۳۹٫

[۲]. زیرا خداوند در قرآن مجید وعده پاداش به مصیبت دیدگانی را داده است که صبر می کنند.




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


3 + 2 =