دایره المعارف اسلام پدیا » تفاوت مسائل کلامی با مسائل فقهی و اصولی
منوی اصلی

تفاوت مسائل کلامی با مسائل فقهی و اصولی

تاریخ: ۱۳ تیر ۱۳۹۰ در باب: علم کلام

براى توضیح این مطلب باید توجه داشت که مجتهد براى رسیدن به یک نتیجۀ فقهى مقدماتى را به یک دیگر ضمیمه مى‏کند و از انضمام آنها، یک نتیجۀ فقهى به‏دست مى‏آورد. چنین قیاسى را اصطلاحاً “قیاس استنباط” مى‏نامند.[۱]

مقدماتى که فقیه به کار مى‏برد، دو گونه‏اند:

۱٫ مقدماتى که به یک، یا چند باب خاص از فقه مرتبط هستند. این گونه مقدمات را اصطلاحاً “عناصر مختص” یا “عناصر فقهى” مى‏نامند. چنان‏ که مادّۀ “صلوه” – به معناى نماز یا دعا در برخى از ابواب فقه -مثل باب صلوه و سایر ابوابى که این عنوان در آن به کار رفته است – مجال استفاده دارد.

۲٫ مقدماتى که اختصاص به باب خاصى از ابواب فقه ندارد. این نوع مقدمات را اصطلاحاً “مقدمات مشترک”، یا “عناصر مشترک”، و یا “مقدمات اصولى” مى‏نامند. مثل این مقدمه که “صیغۀ امر ظهور در وجوب دارد” یا “خبر واحد حجت است”.

اما یک مسئلۀ کلامى چنین تعریف مى شود:

“هر مسئله‏اى که به دین مرتبط و مستقیماً به عمل مکلّفان ارتباطى نداشته باشد و در قیاس استنباط به عنوان عنصر مشترک؛ یعنى اصولى و یا عنصر مختص؛ یعنى فقهى به کار نرود و به شیوۀ عقلى- به‏معناى وسیع کلمه- اثبات گردد، مسئله‏اى ‏کلامى ‏خواهد بود”.[۲]


[۱]. شایان ذکر است که این قیاس غیر از آن قیاسى است که مذهب شیعه با آن مخالف است و مقصود از آن، قیاس منطقى‏اى است که ما را به یک نتیجۀ فقهى مى‏رساند، در حالى که قیاس ممنوع در مذهب شیعه، در واقع تمثیل منطقى براى اثبات یک حکم فقهى است؛ از این رو، براى رفع اشتباه، قیاس مورد نظر را « قیاس استنباط » مى‏نامند. به عنوان مثال، مجتهد با روایتى برخورد مى‏کند که در آن لفظى به صیغۀ امر – مثل صلّ – وجود دارد. او مى‏گوید: « صلّ » صیغۀ امر است، و صیغۀ امر ظاهر در وجوب است، پس لفظ« صلّ » دلالت بر وجوب نماز مى‏کند.

[۲]. مهدى هادوى تهرانى، مبانى کلامى اجتهاد، ص ۲۴ – ۲۲٫




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


2 + = 11