دایره المعارف اسلام پدیا » انگشتر
منوی اصلی

انگشتر

تاریخ: ۱۴ تیر ۱۳۹۰ در باب: حقوق و احکام

فضیلت انگشتر به دست کردن

انگشتر به دست کردن، سنتی پسندیده است که همواره مورد توجه پیامبر(ص) و ائمه (ع) بوده است و روایات بسیاری در بیان جنس نگین و حلقۀ آن، طرح روی آن و نحوه و کیفیت گذاشتن آن وجود دارد؛ مثلاً به نگین عقیق توصیه و باعث برکت و ایمنی از بلاها خوانده شده است[۱] و در مورد حلقۀ آن به حلقه های نقره ای سفارش شده است. در باره طرح روی آن به ذکر هایی با مضامین عالی مثل «الله الملک» (خداست که پادشاه است)[۲] یا «محمد نبی الله و علی ولی الله»[۳] توصیه شده است.

گذاشتن انگشتر در دست راست

به گذاشتن انگشتر در انگشتان دست راست بسیار توصیه شده و یکی از نشانه های شیعه بودن شمرده شده است. در روایاتی به نقل از امام موسی کاظم (ع) آمده: «… حضرت علی(ع) در دست راست انگشتری می کرد، چون او بعد از رسول الله (ص) امام اصحاب یمین بوده … و این علامت شیعیان ما است …»[۴]؛ یعنی در دست راست کردن انگشتر به تبعیت از علی (ع) و پیامبر (ص) است. به این ترتیب که پیامبر (ص) و حضرت علی (ع)، امام اصحاب یمین هستند. و در دست راست کردن انگشتر ایشان نماد و نشان دهندۀ این مطلب است و شیعیان برای اتحاد و تمسک به روش امامان خود از این روش تبعیت کنند.

البته باید توجه داشت که همۀ توصیه ها و فضیلت های بیان شده در باب گذاشتن انگشتر آن هم در دست راست، استحبابی هستند؛ یعنی الزامی در آنها نیست. در بعضی از روایات، مواردی غیر آن چه در بالا گفته شد، مجاز دانسته شده است؛ مثلاً طبق روایتی از امام صادق (ع) انگشتری از پیامبر اکرم (ص) را بدون نگین معرفی کرده و فرموده اند: «انگشتر رسول الله (ص) از نقره بود و نگین نداشت».[۵] یا در مورد این که در چه دستی باشد در روایاتی از امام موسی کاظم (ع) درباره این که در دست راست باشد، سؤال شده، حضرت جواب داده اند: «اگر خواستی در دست راست و اگر خواستی در دست چپ».[۶] پس؛ مثلاً اگر عرفاً لازم باشد که حلقه ازدواج در دست چپ باشد، این کار اشکالی ندارد، ولی چه بهتر که انگشتر عقیقی هم در دست راست خود، به نشانه شیعه بودن و برای بهره مندی از دیگر ثواب ها و فوائد آن داشته باشیم.

برگرداندن نگین انگشتر به طرف کف دست در قنوت

در باره برگرداندن نگین انگشتر به طرف کف دست روایتی در کتاب وسائل الشیعه از امام رضا (ع) وارد شده است که آن حضرت (ع) فـرمودند: “هر کس صبح کند و در دست او انگشتر عقـیقى باشد و قبل از این که کسى او را ملاقات کند و ببیند، نگین خود را به طرف کف دست بگرداند و سوره: “انا انزلنا را تا به آخر تلاوت کند و بگوید: “آمَنْتُ بِاللَّهِ وَحْدَهُ لَاشَرِیکَ لَهُ وَ آمَنْتُ بِسِرِّ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَلَانِیَّتِهِمْ، خداوند او را در آن روز از شرِّ آن چه از آسمان نازل مى شود و به سوى آسمان بالا مى رود و هم چنین از شرّ آن چه در زمین فرو مى رود و از آن خارج مى شود حفـظ مى کند و در محافـظت رسول خدا (ص) به سر مى برد تا صبح را به شب برساند.[۷]

با توجه به این که این روایت به طور مطلق بیان شده و در خصوص قنوت نماز چنین روایتی نداریم؛ از این رو فقهای عظام فرمودند که این کار در هنگام قنوت نماز، اگر به قصد ورود و جزء نماز باشد ترک شود، مگر این که به قصد ثواب مطلق (بدون جزئیت در نماز) باشد.

آیت الله مکارم شیرازی: در این مورد می گوید: چنین چیزی در دستورات شرع وارده نشده است، ولی نماز را باطل نمی کند، بهتر است آن را ترک کنید.[۸]

آیت الله فاضل لنکرانی (ره) می گوید: در خصوص قنوت روایتی به نظر نرسیده است.[۹]

فواید انگشتر عقیق

از امام رضا (ع) نقل شده است که امام صادق (ع) فرمود: کسى که انگشترى به دست خود کند که نگین آن عقیق باشد، (به برکت آن) تنگدست‏ نخواهد شد، و حاجت هایش به بهترین صورت برآورده مى‏شود.

در حدیث دیگرى از امام صادق (ع) روایت شده است: عقیق ایمنى است در سفر.

امام صادق (ع)، و آن حضرت از پدران بزرگوارش (ع) از امیر مؤمنان على (ع) نقل کرده است که فرمود: انگشترى عقیق به دست کنید که خدا شما را برکت دهد، و از بلا در امان باشید.

و در حدیث دیگرى امام محمّد باقر (ع) فرموده است: کسى که انگشترى عقیق در دست کند،- تا زمانى که آن را در دست داشته باشد- همواره نیکى مى‏بیند، و پیوسته نگهبانى از جانب خداوند او را محافظت مى‏کند.

از امام صادق (ع)، و آن حضرت از پدرش از جدّ بزرگوارش (ع) نقل کرده است که فرمود: کسى که بر خاتم عقیق انگشترى خود این نقش را حک کند: «محمّد نبىّ اللَّه و علىّ ولىّ اللَّه» خداوند او را از مرگ بد در امان مى‏دارد و نمى‏میرد مگر بر فطرت.

از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمود: هیچ دستى که به درگاه خداوند دراز مى‏شود محبوب تر از دستى که بر آن انگشترى عقیق باشد، نیست.

امام رضا (ع) از حضرت موسى بن جعفر(ع)، از پدران بزرگوارش (ع) از حسین بن على (ع) روایت کرده است که فرمود: هنگامى که خداوند، موسى بن عمران را آفرید و در طور سینا با او سخن گفت، بر زمین نظرى افکند و از نور روى خود، عقیق را آفرید، آن گاه فرمود: به حقّ خودم بر خود لازم کردم که کسى را که (انگشترى) عقیق دست کند، به آتش عذاب نکنم، به شرط آن که على (ع) را دوست داشته باشد.[۱۰]

انگشتر شرف شمس

شرف یکی از اصطلاحات نجومی است. برخی از کسانی که در دانش نجوم فعالیت دارند، از قرار گرفتن ستاره ها در برخی از برج های فلکی، استفادۀ سعادت و نحوست کرده اند و برای آن اعتباراتی وضع کرده اند؛ مانند شرف و هبوط؛ مثلا قرار گرفتن هر ستاره را در برج و درجه ای که شرف آن باشد، دارای نوعی از تأثیر دانسته و قرار گرفتن آن در درجه ای دیگر که هبوط آن باشد، را دارای تأثیر دیگری می دانند. پس بر اساس تجربه و یا کهانت و… گفته‏اند: شرف آفتاب هنگامى است که در درجه ۱۹ حمل (فروردین) باشد و شرف قمر آن گاه است که در درجه سوم برج ثور باشد و شرف زحل آن وقت است که در درجه ۲۱ میزان است و … .[۱۱]

در برخی از روایات نیز شرف و بهترین مکان شمس (خورشید) را برج حمل دانسته است.[۱۲] بنابراین ممکن است گفته شود که شرف شمس در برج حمل (فروردین) است، ولی آیا نوشتن برخی از اذکار و اشکال مشهور به شرف شمس، بر عقیق زرد و به دست کردن آن، از روایات فهمیده می شود یا نه؟

بله! در دیوان منسوب به امام علی (ع) شعری است که شکل شرف شمس در آن آمده است، در این شعر امام (ع) می فرماید:

ثلاث عصی صففت بعد خاتم                    على رأسها مثل السنان المقوم‏

و میم طمیس أبتر ثم سلم                      إلى کل مأمول و لیس بسلم‏

و أربعه مثل الأصابع صففت                       تشیر إلى الخیرات من غیر معصم‏

و هاء شقیق ثم واو مقوس                   علیها إذا یبدو کأنبوب محجم‏

فیا حامل الاسم الذی لیس مثله                توق من الأسواء تنج و تسلم‏

فذاک اسم الله جل جلاله                      إلى کل مخلوق فصیح و أعجم‏[۱۳]

بنابراین شعر؛ شکل شرف شمس از این قرار است:

البته در این روایت، به زمان نگارش اشاره ای نشده است؛  به همین سبب در برخی از استفتاءات از مراجع معظم تقلید دربارۀ استفاده از انگشتری که اذکار و شکل مشهور به شرف شمس در آن حک شده است، چنین آمده است:

«این حرز منسوب به امیر المؤمنین (ع) است، که بر روی سنگ های قیمتی مانند عقیق نوشته می شود، پس به دست کردن چنین انگشتری به قصد رجا (به امید کسب ثواب) اشکالی ندارد.[۱۴]

نمایۀ مربوط: سؤال ۱۱۷۸۷ (سایت اسلام کوئست: ۱۲۰۰۷)، قمر در عقرب.

فواید انگشتر های دیگر

انگشتر فیروزه

عبد المؤمن انصارى مى‏گوید: از امام صادق (ع) شنیدم که مى‏فرمود: دستى که در آن انگشترى فیروزه باشد، فقیر نمى‏شود.

انگشتر جزع یمانى ‏

محمد بن الحسین از پدرش، و آن حضرت از پدر بزرگوارش نقل کرده است که على (ع) فرمود: انگشتر جزع یمانى را در دست خود کنید که شرّ شیطان هاى نافرمان را از شما دور مى‏سازد.

انگشتر زمرّد ‏

احمد بن محمد بن نصر که برخى از کارهاى حضرت موسى بن جعفر (ع) را انجام مى‏داد، نقل کرده است که روزى حضرت در حالى که از کتابى مى‏خواند به من فرمود- و من مى‏نوشتم-: انگشتر زمرّد در دست کردن مایه گشایش است که هیچ سختى و دشوارى را به دنبال ندارد.

انگشتر یاقوت

حسین بن خالد از امام رضا (ع) روایت کرده است که امام صادق (ع) فرمود: انگشتر یاقوت در دست کنید؛ زیرا که تنگ دستى را از بین مى‏برد.

انگشتر بلور‏

علىّ بن محمد ابن وهبه عبدسى[۱۵]، از امام صادق (ع) روایت کرده است که فرمود: بلور، نگین نیکویى است[۱۶]، [۱۷].

در پایان ذکر دو نکته ضروری است:

۱٫ باید توجه داشت که پوشیدن زیور آلات طلا و از جمله  انگشتر طلا برای مردان حرام می باشد.[۱۸]

۲٫ خاصیت ها و ویژگی هایی که برای انواع سنگ های معدنی بیان شده به معنای حتمیت، لزوم و به تعبیر دقیق تر به نحو علیت تامه نیست، بلکه به صورت شأنی و اقتضایی یعنی شایستگی در صورت وجود شرایط دیگر است.

افتادن انگشتر حاوی اسماء متبرکه در چاه دستشویی

نظر مراجع عظام در خصوص افتادن انگشتر حاوی اسماء متبرکه در چاه دستشویی به این شرح است:

دفتر حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مد ظله العالی):

نمى‌توانید از آن استفاده کنید، ولى براى کسانى که علم به آن ندارند، اشکال ندارد و خبر دادن به آنها لازم نیست.

دفتر حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مد ظله العالی):

باید آن چاه تخلیه شود و تا انگشتر در آن است استفاده نشود البته در صورتی که فاضلاب باشد به گونه ای که به وسیله مجارى و لوله از آن محل دور شده باشد که در معرض نجاست قرار نگیرد می توان از توالت استفاده کرد.

دفتر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مد ظله العالی):

به مقداری که ضرورت شدید وجود دارد و تا زمانی که امکان تخلیه چاه فراهم شود مجازند از آن جا استفاده کنند.

حضرت آیت الله مهدی هادوی تهرانی (دامت برکاته)

استفاده از این مستراح در حد ضرورت بلامانع است.

برای آگاهی بیشتر به نمایه زیر مراجعه شود:

نمایه: افتادن اشیاء دارای اسماء متبرک در فاضلاب، سؤال شماره ۴۸۱۱ (سایت اسلام کوئست: ۵۲۰۳).

انگشتر زنان و نگاه نامحرم

برای روشن شدن این موضوع که انگشتر برای خانم ها زینت شمرده می شود و باید پوشانده شود به نظر چند از مراجع عظام تقلید می پردازیم:

حضرت امام خمینی (ره):به دست کردن هرگونه حلقه اى که زینت محسوب مى شود، پوشیدن آن از نامحرم واجب است.

آیت الله بهجت: اگر مهیج و محرک باشد باید بپوشاند و در غیر این صورت احتیاط است.

آیت الله تبریزى: پوشانیدن انگشترى که به طور متعارف زنان به دست مى کنند از نامحرم واجب نیست.

آیت الله خامنه اى: اگر عرفاً زینت محسوب مى شود باید از نگاه نامحرم پوشیده باشد، اما چنان چه از آنهایى است که چشم گیر نیست و صدق زینت نمى کند اشکال ندارد.

آیت الله سیستانى: انگشتر و حلقه در دست داشتن در مقابل نامحرم چنان چه به هدف خودنمایى در مقابل نامحرم نباشد و نیز تحریک کننده نباشد و از واقع شدن در حرام نیز ایمن باشد اشکالى ندارد.

آیت الله مکارم: اشکالى ندارد.[۱۹]


[۱]. وسایل الشیعه، ج ۵، ص ۹۱٫

[۲] . همان، ص ۹۳٫

[۳]. همان، ص ۹۱٫

[۴]. همان، ص ۸۲٫

[۵]. همان، ص ۷۷٫

[۶]. همان، ص ۷۹٫

[۷] . حر عاملی، وسائل الشیعه، ج ۵، ص۹۱، مؤسسه آل البیت، قم؛ روایتی مانند آن در مستدرک الوسائل، ج ۳، ص۲۹۷ هم ذکر شده است.

[۸] . سایت معظم له، بخش استفتائات.

[۹] . جامع المسائل، ص۱۰۳، سؤال ۳۵۵، چاپ مهر، چاپ دوم، ۱۳۷۵٫

[۱۰] . برای توضیح و آگاهی بیشتر به منابع معرفی شده ذیل مراجعه کنید:

۱٫ ثواب الأعمال و عقاب الأعمال‏، شیخ صدوق‏، مترجم انصاری، حسن زاده و بندرریگی.

۲٫ پاداش نیکى‏ها و کیفر گناهان‏، محمد على مجاهدى‏.

۳٫ کاشف الاستار در ترجمه جامع الاخبار، شرف الدین خویدکى‏.

۴٫ الخصال‏، شیخ صدوق.

۵٫ آیین بندگى و نیایش،  حسین غفارى ساروى.

۶٫ علل الشرائع،  شیخ صدوق‏.

۷٫ ادب حضور،  م- ر‏‏.

۸٫ قصص الأنبیاء( قصص قرآن)،  فاطمه مشایخ.

۹٫ مکارم الأخلاق- ترجمه میر باقرى‏، سید ابراهیم میر باقرى‏.

۱۰٫ نوادر راوندى، احمد صادقى اردستانى، مترجم صادقى اردستانى‏.

‏‏ ۱۱٫ فضائل پنج تن علیهم السلام در صحاح ششگانه اهل سنت‏، محمد باقر ساعدى‏.

[۱۱]. نک: سجادی، سید جعفر، فرهنگ معارف اسلامى، ج ‏۲، ص ۱۰۵۳، دانشگاه تهران، ۱۳۷۳ ش، با تلخیص و نقل به معنا در برخی از سطر ها.

[۱۲]. مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج ‏۵۴، ص ۲۲۶، الوفاء، بیروت، ۱۴۰۴ق.

[۱۳]. دیوان ‏إمام‏ علی (ع)، ص ۳۹۳، پیام اسلام، قم ، ۱۳۶۹ش.

[۱۴]. ما رأیکم فی الحرز المسمى «شرف شمس» المنسوب إلى أمیر المؤمنین علیه السلام؟ بسمه تعالى: هذا الحرز منسوب للإمام أمیر المؤمنین (علیه السلام) و یکتب على الأحجار الکریمه و لا بأس بلبسها رجاءً بجعلها فی خاتم و اللّٰه العالم؛ نک: تبریزی، جواد بن علی، صراط النجاه، ج ۱۰، ص ۴۲۶، قم، بی تا.

[۱۵] . عبدس یکى از دهستان هاى واسط است.

[۱۶].  شیخ صدوق، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال‏، مترجم انصاری، حسن زاده و بندرریگی.

[۱۷] . برای توضیح و آگاهی بیشتر به منابع معرفی شده ذیل مراجعه کنید:

الف. شیخ صدوق، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال‏، مترجم انصاری، حسن زاده و بندرریگی.

ب. پاداش نیکى‏ها و کیفر گناهان‏، محمد على مجاهدى‏.

ج. خویدکى، شرف الدین، ‏کاشف الاستار در ترجمه جامع الاخبار.

د. شیخ صدوق، الخصال‏.

هـ. غفارى ساروى، حسین، آیین بندگى و نیایش.

و. شیخ صدوق‏، علل الشرائع.

ز. ادب حضور،  م- ر‏‏.

ح. مشایخ، فاطمه، قصص الأنبیاء (قصص قرآن).

ط. طبرسى، رضى الدین حسن بن فضل، مکارم الأخلاق، میر باقرى، سید ابراهیم.

ی. راوندى، النوادر، صادقى اردستانى، احمد‏.

ک. ساعدى، محمد باقر، فضائل پنج تن (علیهم السلام) در صحاح ششگانه اهل سنت‏‏.

[۱۸]. نک: توضیح المسائل مراجع ، ج ۱، ص ۴۸۲٫

[۱۹]. با استفاده از نرم افزار پرسمان.




کلیدواژه ها: , , , , , , , , , , , , ,



ثبت نظر


+ 4 = 5