دایره المعارف اسلام پدیا » امامت یک منصب الهی
منوی اصلی

امامت یک منصب الهی

تاریخ: ۲۳ تیر ۱۳۹۰ در باب: امامت

شیعه معتقد است امامت یک مقام دینی است و تابع تشریع و نصب الاهی است نه یک سلطنت دنیوی و تابع عوامل اجتماعی.

مورخان و سیره نگاران مسلمان نوشته اند: رسول خدا (ص) هنگامی که به سراغ قبیلۀ «بنی عامر بن صعصعه» رفتند تا آنان را به دین خدا فراخوانند، و از آنان بخواهند تا ایشان را در اجرای رسالت شان یاری دهند؛ یکی از افراد آن قبیله به نام «بیحره بن فراس» در پاسخ پیامبر (ص) گفت: «اگر ما از تو پیروی کنیم و خدا تو را بر مخالفانت پیروز گرداند، آیا امر خلافت را پس از خود به ما واگذار می کنی؟

پیامبر (ص) در پاسخ او فرمود: «الأمر لله یضعه حیث یشاء».[۱]

امر خلافت در دست خدا است (نه در اختیار من) و هر جا که بخواهد آن را قرار خواهد داد.

سخن رسول خدا به صراحت نشان می دهد که جانشینی پیامبر (ص) منصبی الاهی و از حقوق خدا و رسول است، نه از حقوق مردم. بنابراین شخص پیامبر (ص) نیز نقش استقلالی در تعیین جانشین خود نداشته، بلکه آن را به امر الاهی انجام داده است. و در واقع حکمت ختم نبوت با نصب امام معصوم ارتباط دارد و با وجود چنین امامی است که مصالح جامعه اسلامی بعد از رحلت پیامبر (ص) تأمین می شود.[۲]

خداوند در قرآن مجید می فرماید: «الیوم اکملت لکم دینکم و أتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام دینا» امروز من دینتان را کامل و نعمتم را بر شما تمام کردم و راضی شدم که اسلام دین شما باشد.[۳]

افزون بر دانشمندان و مفسران شیعه، شماری از محدثان و مفسران اهل سنت نیز از طریق شماری از صحابه از پیامبر (ص) احادیثی نقل کرده اند که نشان می دهد آیۀ مورد نظر در روز غدیر خم، و پس از اعلان ولایت علی (ع) توسط رسول خدا (ص)،  نازل شده است.

خطیب بغدادی با سند صحیح از صحابی پیامبر (ص) ابوهریره نقل کرده است که گفت: «هر کس روز هیجدهم ذی حجه را روزه بدارد برای او شصت ماه روزه نوشته می شود. و آن، روز غدیر خم است؛ هنگامی که پیامبر (ص) دست علی بن ابی طالب (ع) را گرفت و فرمود: «ألست ولی المؤمنین؟» قالوا بلی یا رسول الله. قال: «من کنت مولاه فعلی مولاه» فقال عمر بن الخطاب: بخ بخ لک یا ابن ابی طالب أصحبت مولای و مولا کل مسلم، فانزل الله «الیوم اکملت لکم دینکم…».[۴]

آیا من پیشوا و سرپرست مؤمنان نیستم؟ گفتند: آری ای رسول خدا. پیامبر (ص) فرمود: هر کس من مولای او هستم، علی هم مولای او است. به دنبال آن، عمر بن خطاب گفت: خوشا به حالت ای فرزند ابو طالب که مولای من و مولای همۀ مسلمانان شدی. بلافاصله خداوند این آیه را نازل کرد (الیوم اکملت لکم دینکم…).

حدیث فوق را حاکم حسکانی حنفی، ابن عساکر دمشقی، خوارزمی، ابن مغازلی، سبط ابن جوزی حنفی، ابراهیم بن محمد جوینی نیز نقل کرده اند.[۵]

از صحابی دیگر پیامبر (ص) ابو سعید خدری نیز حدیث صحیحی با مضمون فوق نقل شده است. وی می گوید: پیامبر مردم را به (ولایت) علی (ع) فراخواند و بازوی او را گرفت و بالا برد. هنوز متفرق نشده بودند که این آیه نازل شد “الیوم اکملت لکم دینکم…” به دنبال آن، رسول خدا فرمود: الله اکبر بر کامل شدن دین و تمام شدن نعمت، و خوشنودی پروردگار، به رسالت من و ولایت علی پس از من.[۶]

چنان که دیدیم، حدیث ابوهریره و ابو سعید خدری صراحت داشت در این که آیۀ اکمال دین در غدیر خم و دربارۀ امامت و ولایت علی (ع) نازل شده است.



[۱]. سیرۀ ابن هشام، ج ۲، ص ۶۶؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج ۳، ص ۱۳۹ و ۱۴۰؛ ابن حبان، کتاب الثقات، ج ۱، ص ۸۹ و ۹۰؛ علی بن برهان الدین حلبی، سیره حلبیه، ج ۲، ص ۳؛ کاندهلوی، محمد یوسف، حیات الصحابه، ج ۱، ص ۶۹٫

[۲]. مصباح یزدی، محمد تقی، آموزش عقاید، ج ۲، ص ۳۰۴ و ۳۰۳ (با اندکی دخل و تصرف).

[۳]. مائده، ۳٫

[۴]. خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج ۸، ص ۲۹۰٫ قابل ذکر است خطیب بغدادی حدیث فوق را با دو سند صحیح نقل کرده است.

[۵]. حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ج ۱، ص ۲۰۰؛ ابن عساکر، تاریخ مدینۀ دمشق، ج ۴۲، ص ۲۳۳ و ۲۳۴ و ۲۳۷؛ مناقب خوارزمی، ص ۱۳۵؛ مناقب ابن مغازلی، ص ۱۹؛ سبط ابن جوزی، تذکره الخواص، ص ۳۶؛ جوینی، فرائد السمطین، ج ۱، ص ۷۲٫

[۶]. شواهد التنزیل، ج ۱، ص ۲۰۰؛ مناقب خوارزمی، ص ۱۳۵؛ فرائد السمطین، ج ۱، ص ۷۲؛ القاسمی، محاسن التأویل، ج ۶، ص ۴ و ۵۰٫




کلیدواژه ها: , , , ,



ثبت نظر


2 + 3 =