دایره المعارف اسلام پدیا » اقسام علم و جهل
منوی اصلی

اقسام علم و جهل

تاریخ: ۰۷ تیر ۱۳۹۰ در باب: علم

معنا و مفهوم علم و جهل از بدیهی ترین معانی هستند. بنابر این تعریف آنها به کلماتی از قبیل دانش و نادانی و آگاهی و نا آگاهی و شناخت و… تعریف واقعی نیست، بلکه تعریف شرح الاسمی است؛ یعنی استفاده از کلمات دیگری است که هم معنای آنها هستند. هر گاه چند جزء (عنصر) در کنار هم قرار گرفته یا با هم ترکیب شوند، یک مجموعه را تشکیل داده که به آن مرکب گفته می شود. در مقابل بسیط به چیزی گفته می شود که جزء نداشته و مرکب نباشد.

حال بحث در این است که ترکیب و بساطت در علم و جهل به چه معنا است؟ برای بساطت و ترکیب علم، فرض هایی متصور است:

۱٫ علم مرکب: ترکیب در علم به معنای این است که ما در واقع دو علم داشته باشیم: ۱- علم به شیء ۲- علم به علم به آن شیء. یعنی ما هم از چیزی آگاهی داریم و هم به آگاه بودن خود آگاهی داریم. (می دانیم که می دانیم)

۲٫ جهل مرکب: ترکیب در جهل هم به معنای این است که ما دو جهل داشته باشیم: ۱- جهل به شیء ۲- جهل به همین جهل. چه بسا که انسان چیزی را نمی داند و نمی داند که نمی داند و خیال می کند می داند. به چنین جهلی، جهل مرکب می گویند که نجات یافتن از چنین جهلی کاری بس دشوار است؛ چون انسان مادامی که معتقد به جهل خود نباشد اقدامی برای رفع آن جهل انجام نمی دهد.

۳٫ علم بسیط: حکیم بزرگ صدر المتألهین بر این باور است که «…علم نیز مانند جهل به بسیط و مرکب تقسیم می شود. علم بسیط علم کسی است که می داند، ولی نمی داند که می داند، امّا علم مرکب دو علم است، یکی علم به چیزی و دیگر علم به علم…».[۱]

اما در مقابل بعضی از دانشمندان علم بسیط را اصلا علم نمی دانند و در این باره گفته اند: “اصلاً ادراک‌ بسیط‌ به‌ معنای‌ درست‌ لفظ‌ علم‌ نیست‌ یا لا اقل‌ علمی‌ نیست‌ که‌ به‌ صورت‌ حکم‌ و قضیه‌ به‌ زبان‌ آمده‌ باشد، بلکه‌ صورت‌ و جهت‌ و غایت‌ علم‌ با آن‌ معین‌ می شود. در پدیدارشناسی‌ (فنومنولوژی‌) نیز علم‌، مسبوق‌ به‌ یک‌ نحوۀ‌ تلقی‌ و وجهۀ‌ نظر است‌ و اپوخه‌ “epoche” (تعلیق‌ و توقف‌ حکم‌) بدون‌ آن‌ صورت‌ نمی گیرد”.[۲]

۴٫ جهل بسیط: یعنی انسان جهل به شیء دارد و می داند که جاهل است.[۳]


[۱]. ملاصدرا، اسفار اربعه، ج ۱،ص ۱۱۶٫

[۲]. متن‌ سخنرانی‌ دکتر رضا داوری‌ در سمینار «پدیدارشناسی‌» ایتالیا، رُم‌، تابستان‌ ۱۳۸۰٫ آدرس خبر: http://www.iptra.ir/vdcc2besqqp.html

http://www.iptra.ir/prtjemeiwuqev.szq.fveufu4.fs5u.html

[۳]. ملاصدرا، اسفار اربعه، ج ۱، ص ۱۱۶؛ با استفاده از مقاله دکتر غلام حسین ابراهیمی دینانی، مجله خردنامه صدرا، شماره ۲۳، ص ۵، بهار ۱۳۸۰٫




کلیدواژه ها: , , , ,



ثبت نظر


6 + 9 =