دایره المعارف اسلام پدیا » راه های پیش گیری و درمان حسد
منوی اصلی

راه های پیش گیری و درمان حسد

تاریخ: ۱۷ خرداد ۱۳۹۰ در باب: حسد

مقدمه

انسان دارای حالات درونی گوناگونی اعم از حالات معنوی و عرفانی و یا حالاتی که امروزه از آن به عنوان بیماری های روانی (منسوب به روح و روان) یاد می کنند، است. بعضی از این حالات تنها در مواقع خاصی بروز می کند و برخی برای مدّت طولانی همراه انسان است. بسیار اتفاق می افتد که شناخت این احوال، علت بروز و ظهور و عواملی که موجب از بین رفتن آن حالت می شود، برای انسان تا آخر عمر ناشناخته بماند. یکی از بزرگ ترین خصوصیات ادیان الاهی به ویژه اسلام، شناساندن این حالات درونی به شخص است. گاهی شناخت و ارزش گذاری حالات درونی آن قدر سخت و دشوار است که شخص به گمان مثبت بودن آن، سال ها با آن زندگی کرده و بر نگهداری آن اصرار می ورزد.

همانگونه بیان شد یکی از این حالات درونی مذموم (بیماری روحی) “حسادت” است. در تعالیم اسلامی ما از حسادت به عنوان یک بیماری، بلکه بدترین بیماری ها یاد شده است.[۱] اسلام برای تربیت نفوس و از بین بردن این بیماری ها، برنامه دارد،”اولین برنامه قرآن تزکیه نفس است، پاکیزه کردن روان از (این) بیماری ها، عقده ها، تاریکی ها، ناراحتی ها و انحراف ها است”.[۲]

با بیان این مقدمه به اصل موضوع، یعنی پیش گیری و درمان حسد می پردازیم.

 

الف. راه های پیش گیری از ابتلا به حسادت

انسان برای این که مبتلا به بیماری حسادت نشود، باید در مرحلۀ اول سعی کند حقیقت حسادت را به خوبی درک کند، آفات و زیان های آن را به خوبی بشناسد، سپس با استعانت از خداوند و تلاش فکری خود سعی کند به این بیماری روحی دچار نشود.

ب. راه های درمان حسد

اولین قدم در درمان بیماری های درونی این است که شخص خودش بخواهد و ارادۀ چنین کاری را در خود ایجاد کند. به بیان شهید مطهری (ره): “یک تفاوت میان بیماری هاى روانى و بیماری هاى غیر روانى این است که بیمارى روانى را فقط خود انسان باید تصمیم بگیرد، ولى بیمارى غیر روانى را دیگرى هم مى تواند تصمیم بگیرد. یک بیمار غیر روانى ممکن است بیهوش هم افتاده باشد طبیب مى آید معالجه اش مى کند یا اگر نخواهد دوا بخورد آن را به زور به حلقش مى ریزند آمپول را به زور به او مى زنند و معالجه اش مى کنند، ولى در بیمارى روانى فقط و فقط باید خود بیمار تصمیم بگیرد احدى نمى تواند از ناحیۀ او تصمیم بگیرد. بنابراین بیمار روانى مسئولیت دارد؛ زیرا در عین این که بیمار است طبیب هم است و مسؤولیتش از آن نظر است که تو که طبیب خودت هستى چرا خودت را معالجه نمى کنى؟”[۳]

درمان حسد، دو رکن اساسى دارد: رکن اول آن شناخت حسد و ابعاد و نتایج آن در دنیا و آخرت است. رکن دوم بعد از اراده، عمل و اقدام است.

راه های عملی درمان حسد

۱٫ عمل بر ضد مقتضاى حسد در گفتار و کردار؛ مانند: تواضع، خیرخواهى، شاد گشتن از رسیدن خیر به دیگران و ریشه کن کردن حسد از طریق نابود کردن خباثت نفسانى حسادت انگیز (مانند تکبّر، ریاست طلبى، دنیا خواهى).

۲٫ دعا در حق محسود؛ از صمیم قلب از خداوند بخواهد آن نعمت را براى آن شخص زیادتر بگرداند.

۳٫ هرگاه نعمت های فراوان دیگران را می بیند، نعمت‏هایى را که خداوند به خود او داده است،به یاد آورد چرا که خداوند هیچ فردى را از همه خوبى‏ها محروم نمى‏کند.

۴٫ هرگاه نعمت های فراوان دیگران را می بیند، افرادى را به یاد آورد که مشکلات ظاهرى بیشترى دارند.

۵٫ تقویت نیروی عقل ، اگر انسان از این نیرو به خوبى استمداد جوید و آن را بر دیگر قواى خود حاکم ساخته و از آن پیروى کند به تدریج تقویت خواهد شد و هراندازه به آن پشت نموده و بر خلاف رهنمودهاى آن عمل نماید، به تضعیف آن پرداخته است. راه‏ دیگر تقویت عقل و بسط معارف دین و پیروى دقیق از رهنمودهاى انبیا و اولیا است؛ زیرا تعالیم آنان بازگشاینده گنجینه‏هاى خرد فراروى انسان‏ها است.[۴]

حسادت یکی از صفاتی است که همیشه دو طرف دارد، حاسد (کسی که حسادت می ورزد) و محسود (کسی که مورد حسادت واقع می شود). چه بسا حسادت انسان نسبت به یک محسود از بین برود، ولی این به معنای از بین رفتن حسادت در درون انسان نیست. شاید یک واقعه ای، دوباره حسادت انسان را در مورد شخص دیگری شعله ور کند. پس برای این که دوباره به این عادت برنگردیم باید برای همیشه از خود مواظبت کنیم تا حسادت درون زبانه نکشد و اگر حسادت ایجاد شد، از ظهور و آشکار کردنش خودداری کنیم. بر این اساس بهتر است که مبارزۀ با صفات رذیله از جمله حسادت، اساسی و ریشه ای باشد؛ مثلاً در بحث ما نخست باید عوامل پیدایش این صفت ناپسند (حسادت) را شناخت و با آن مبارزه و از بین برد تا هرگز و در مورد احدی بروز ننماید. 

 


[۱]. الحسد شر الأمراض. نک:  آمدی، عبدالواحد، غررالحکم و درر الکلم، ص ۳۰۰، انتشارات دفتر تبلیغات، قم، ۱۳۶۶٫

[۲]. مطهری، مرتضی، انسان کامل، ج۱، ص ۲۹، انتشارات صدرا، تهران، ۱۳۷۳٫

[۳]. مطهری، مرتضی، اسلام و مقتضیات زمان، ج ۲، ص ۲۵۶ ، انتشارات صدرا، تهران، ۱۳۷۳٫

[۴]. با استفاده از نرم افزار پرسمان.




کلیدواژه ها: , , , , ,



ثبت نظر


+ 7 = 12