دایره المعارف اسلام پدیا » کلی یا جزئی نگری در آیات قرآن
منوی اصلی

کلی یا جزئی نگری در آیات قرآن

تاریخ: ۰۶ اردیبهشت ۱۳۹۰ در باب: قرآن

قرآن کریم حبل الهى است و مایه سعادت و رستگارى نوع انسانى مى باشد؛[۱] از این رو باید تمامى مضامین و قوانین لازم براى هدایت بشرى را در خود جاى دهد.

حال اگر قرار باشد همه مصادیق و جزئیات، چه آنها که راجع به عصر نزول بودند و چه آنها که در آینده خواهند آمد، در متن این کتاب نوشته شود، لازم است تا به اندازه لحظات زندگى هر یک از مسلمانان، کتابى جامع نازل گردد.

مشخص است که چنین امرى ممکن و عاقلانه نیست. پس چه باید کرد و چه راهى را باید برگزید؟!

خداوند تبارک و تعالى قرآن را به عنوان نسخه جامع رهایى بخش، در بهترین شکل براى هدایت بشر فرو فرستاد. او قوانین کلى را به صراحت و یا در قالب امثال و حکم، داستان ها و سرگذشت پیشینیان ذکر نمود تا مردم با تعیین مصداق و ربط آنها به کلیات مذکور در آیات شریف، راه درست را برگزیده و از تحیر و سرگردانى نجات یابند.

این همان مطلبى است که امام صادق (ع) به صحابى خود مى فرمایند: “بر ما است که اصولى عام و فراگیر را بیان کنیم و بر شما است که فروع را از آنها بیابید”.[۲]

اما در این رهگذر، گاهى ارجاع فروعات به اصول دشوار به نظر مى‏رسد و یا مورد غفلت قرار مى گیرد. در چنین مواردى، بر قانون گذار لازم است تا با بیان برخى از جزییات، تعیین مصادیق را به مخاطبان بیاموزد. به عنوان مثال بارى تعالى در آیه اى مى فرماید: “از پلیدى ها بپرهیزید”[۳] و چون مواردى مثل شراب یا قمار در عرف آن روز، یکى از مسایل عادى[۴] به شمار مى رفت و زشت بودنشان چندان معلوم نبود، خداوند در آیه اى دیگر که مدّت ها پس از آیه پیشین نازل مى‏شود، به تعیین برخى از مصادیق پلیدى پرداخته و مى فرمایند: “قمار، شراب و… از پلیدى ها هستند…”[۵].

پس بیان برخى از جزییات نه تنها ضررى به کلیت کتاب نمى زند؛ بلکه بستر مناسبى را براى درک موقعیت ها و دستیابى به روشِ صحیحِ تطبیق مسایل جدید بر قوانین کلى قرآن کریم، فراهم مى نماید و از ایجاد انحرافات و تأویلات ناصحیح جلوگیرى مى کند؛ از این روى، گاهى قرآن کریم بر خلاف کتب علمى متعارف که در مقام تبیین یک حقیقت (و یا قانون) مصادیق را ذکر نمى نمایند، به جزئیات مى پردازد و به بیان قواعد کلى اکتفا نمى کند.



[۱]. “هذا بیان للناس و هدى و موعظه للمتقین”، آل عمران، ۱۳۸ و “ان هذا القرآن یهدى للتى هى أقوم”، اسرى، ۹٫

[۲]. احمد بن محمد بن ابى نصر، عن ابى الحسن الرضا (ع) قال: “علینا إلقاء الأصول إلیکم و علیکم التفریع”. حلى، ابن ادریس، السرائر، ج۳، ص ۵۷۵ – الحلى، یحیى بن سعید، الجامع للشرایع، ص ۴٫

[۳]. فاجتنبوا الرجس…”، حج، ۳۰٫

[۴]. محمد صادق نجمى و هاشم هریسى، شناخت قرآن، ص ۷۸٫

[۵]. انما الخمر و المیسر و الأنصاب و الأزلام رجسٌ…”، مائده، ۹۰٫




کلیدواژه ها: , , , ,



ثبت نظر


2 + 4 =