دایره المعارف اسلام پدیا » چیستی خواب و انواع آن
منوی اصلی

چیستی خواب و انواع آن

تاریخ: ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۰ در باب: خواب

دانشمندان بحث های مفصل و طولانی در باره چیستی حقیقت خواب داشته اند. بعضى آن را نتیجه انتقال قسمت عمده خون از مغز به سایر قسمت هاى بدن مى‏دانند، و به این ترتیب براى آن” عامل فیزیکى” قائلند.

بعضى دیگر عقیده دارند که فعالیت هاى زیاد جسمانى سبب جمع شدن مواد سمّى مخصوصى در بدن مى‏شود، و همین امر روى سیستم سلسله اعصاب اثر مى‏گذارد و حالت خواب به انسان دست مى‏دهد، و این حال ادامه دارد تا این سموم تجزیه و جذب بدن گردد، به این ترتیب”عامل شیمیایى” براى آن قائل شده‏اند.

جمعى دیگر یک نوع “عامل عصبى” براى خواب قائلند و مى‏گویند: دستگاه فعال عصبى مخصوصى که در درون مغز انسان است و مبدء حرکات مستمر اعضا مى‏باشد بر اثر خستگى زیاد از کار مى‏افتد و خاموش مى‏شود.

هر چند تأثیر این عوامل را به طور اجمال نمى‏توان انکار کرد، ولى هیچ یک از این نظرات نتوانسته است پاسخ قانع‏کننده‏اى به مسئله خواب بدهد.

آن چه سبب شده تا دانشمندان امروز از بیان و تفسیر روشنى براى مسئله خواب عاجز بمانند همان تفکر مادى آنها است، آنها مى‏خواهند بدون قبول اصالت و استقلال روح این مسئله را تفسیر کنند، در حالى که خواب قبل از آن که یک پدیده جسمانى باشد یک پدیده روحانى است که بدون شناخت صحیح روح، تفسیر آن غیر ممکن است.

قرآن مجید دقیق ترین تفسیر را براى مسئله خواب بیان کرده است؛ زیرا مى‏گوید خواب یک نوع “قبض روح” و جدایى روح از جسم است، اما نه جدایى کامل.

به این ترتیب هنگامى که به فرمان خدا پرتو روح از بدن برچیده مى‏شود و جز شعاع کم رنگى از آن بر این جسم نمى‏تابد، دستگاه درک و شعور از کار مى‏افتد، و انسان از حس و حرکت باز مى‏ماند، هر چند قسمتى از فعالیت هایى که براى ادامه حیات او ضرورت دارد؛ مانند ضربان قلب و گردش خون و فعالیت دستگاه تنفس و تغذیه ادامه مى‏یابد.[۱]

پس در خواب تعطیل شدن قسمتی از فعالیت های مغزی انسان[۲]، اتفاق می افتد نه تعطیل شدن کل فعالیت های انسان، و لذا در روایات از خواب به برادر مرگ تعبیر شده است[۳].

در حدیثی وجود مقدس امام علی (علیه السلام) می فرماید: خواب مایه آسودن از درد و رنج و هم سنخ مرگ است.[۴]

خواب ها انواعی دارند که به طور کلى می توان آن ها را در سه قسم کلى، آورد: الف. خواب هاى صریحى که احتیاجى به تعبیر ندارد، ب. اضغاث احلام که از جهت دشوارى و یا تعذر، تعبیر ندارد ، ج. خواب هایى که نفس در آن با حکایت و تمثیل تصرف کرده، این قسم از خواب ها است که تعبیر مى‏شود.[۵]


[۱]. نک: تفسیر نمونه، ج ‏۱۹، ص ۴۸۲ و ۴۸۳٫

[۲]. مکارم شیرازی ، ناصر ، معاد و جهان پس از مرگ ص ۳۸۵٫

[۳]. “النوم اخو الموت” عوالی اللآلی، ح ۴، ص ۷۳٫

[۴]. “النوم راحه من الم و ملائمه الموت” غرر الحکم، ۱۴۶۱٫

[۵]. ترجمه المیزان، ج‏۱۱، ص ۳۷۲٫

در حدیثی از پیامبر (ص) آمده است: رویا سه نوع است. ۱٫نویدی از جانب خداوند ۲٫حدیث نفس (ذهنیات انسان) و ترس که شیطان پدید می آورد؛”الرویا الثلاثه: فبشری من الله و حدیث النفس و تخویف الشیطان” ، کنر العمال ۴۱۳۸۵٫

در روایت دیگری امام صادق (ع) می فرماید: هر گاه بنده ای آهنگ معصیت خداوند کند و خداوند خیر او را بخواهد،‌ خواب وحشتناک به او نشان می دهد که بدان سبب از گناه باز ایستد. “اذ کان العبد علی معصیه الله عز و جل و اراد الله به خیرا اراه فی منامه رویا تروعه و فینزجرها عن تلک المعصیه”، اختصاص، ص۲۴٫




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


2 + 3 =