دایره المعارف اسلام پدیا » تفاوت نحوی الصابئون و الصابئین در قرآن
منوی اصلی

تفاوت نحوی الصابئون و الصابئین در قرآن

تاریخ: ۰۸ اردیبهشت ۱۳۹۰ در باب: ادبیات قرآن

در قرآن دو آیه وجود دارد که مانند هم هستند یکی آیه ۶۲ سوره بقره و دیگری آیه ۶۹ سوره مائده، با این که همۀ مفردات و کلمات دو آیه با هم یکی هستند ولی کلمه الصابئین در آیه سوره بقره به صورت منصوب و الصابئون در آیه سوره مائده مرفوع آمده تفاوت عوامل ادبی و نحوی در این دو آیه است برای روشن شدن مطلب، عین دو آیه را می آوریم:

” إِنَّ الَّذینَ آمَنُوا وَ الَّذینَ هادُوا وَ النَّصارى‏ وَ الصَّابِئینَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ عَمِلَ صالِحاً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُون‏[۱]

“إِنَّ الَّذینَ آمَنُوا وَ الَّذینَ هادُوا وَ الصَّابِئُونَ وَ النَّصارى‏ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ عَمِلَ صالِحاً فَلا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُون[۲]

از جهت ادبی و نحوی «الصابئین» در سوره بقره، به علت عطف بر اسم انٌ (الذین) منصوب است؛ ولی الصابئون به سبب ترکیبی دیگر مرفوع می باشد. در علت رفع الصابئون وجوه مختلفی ذکر شده است که به چند مورد آن اشاره می شود:

الف. در علم نحو ثابت شده است که عطف بر سه قسم است: عطف لفظی، عطف محلی، عطف معنوی. «الصابئون» به سبب عطف بر محل «الذین ءامنوا» که در محل مبتدا و مرفوع می باشد، مرفوع شده است. برخی از نحویین این ترکیب را نمی پذیرند و می گویند در صورت عطف، توارد دو عامل بر یک معمول رخ می دهد که جایز نیست.[۳]

ب. «الصابئون» مبتدا است و از این رو مرفوع شده است و خبر آن به علت وجود قرینه حذف شده است. واو ما قبل نیز عاطفه نیست؛ بلکه معترضه است و جمله الصابئون با خبر محذوف خود جمله معترضه است.»[۴] به خاطر معترضه بودن این جمله معنای آیه طبق این ترکیب با ترکیب قبلی و هم چنین با آیه سوره بقره، متفاوت خواهد بود؛ زیرا جمله معترضه مقصود اصلی در کلام نمی باشد. از نظر کسانی که به ادبیات عرب آشنایی دارند تفاوت اعراب به خاطر تفاوت ترکیب ادبی یک امری بسیار عادی به حساب می آید.


[۱] بقره،۶۲٫

[۲] مائده،۶۹٫

[۳]. برای آشنایی بیشتر به نشانی زیر مراجعه شود: انصاری مصری، جمال الدین ابن هشام، مغنی اللبیب عن کتب الاعاریب، الباب الرابع، اقسام العطف، ج ۲، ص ۴۷۴، مکتبه مرعشی نجفی، قم، ۱۴۰۴ هـ ق.

[۴]. استر آبادی، رضی الدین، شرح الرضی علی الکافیه ، ج ۴، ص ۳۵۵، چاپ دوم، مؤسسه الصادق، تهران، ۱۳۸۴ هـ ش.




کلیدواژه ها: ,



ثبت نظر


7 + = 8