دایره المعارف اسلام پدیا » بدعت در مذاهب اسلامی
منوی اصلی

بدعت در مذاهب اسلامی

تاریخ: ۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۰ در باب: بدعت

هیچ کدام از مذاهب اسلامی در حرمت شدید بدعت (داخل کردن چیزهایی که از دین نیست در دین) تردید نکرده اند. مرحوم نراقى (ره) از علمای بزرگوار شیعه می فرماید: «حرمت‏ بدعت مورد اتفاق امت اسلام است، بلکه اصل حرمت آن ضرورى دین و ملت است».[۱] دلیل عمدۀ حرمت، روایات مستفیض بلکه متواترى است که شیعه و اهل سنت از پیامبر خدا (ص) نقل کرده‏اند که فرمودند: «ایجاد هر امری که سابقه در دین نداشته بدعت است و هر بدعتی گمراهی است و هر گمراهی در آتش است».[۲]

با این که تمامى مذاهب‏ اسلامى بدعت را حرام مى دانند لیکن چون ماهیت آن به درستى روشن نشده، به عنوان مبارزه با آن، گاه راه افراط و گاه تفریط پیموده شده و مسلمانان گاه به تکفیر و تفسیق یکدیگر پرداخته اند.

گروهی انجام هر عمل عبادی را که در زمان پیامبر(ص) و خلفا انجام نمی شده بدعت و حرام می دانند و معتقدند که از انجام چنین اعمالی باید پرهیز کرد؛ مثلا یکی از دانشمندان معروف حنبلی، علم کلام را بدعت می دانست و آن را منشا همه بدعت ها و گمراهی ها می شمرد.[۳] او چنین می نویسد: «هرگونه علمى که بندگان از علوم باطنى ادعا کنند که در کتاب و سنت ‏یافت نشود، بدعت و گمراهى است و کسى حق ندارد بدان عمل، و مردم را به آن دعوت کند.» او مسلمانان را به بازگشت ‏به دین عتیق به گونه اى که در روزگار سه خلیفه اول رایج ‏بود، فرا مى خواند.[۴]

این عقاید افراطی بعداً تا حدی در نظریات ابن تیمیه و پس از او توسط محمد بن عبد الوهاب تقویت شد و به آنجا انجامید که طبق نظرات آنها بسیاری از مسلمین بدعت گذار و حتی مشرک معرفی شدند سلیمان بن سحمان النجدى، نواده محمد بن عبدالوهاب، در مورد بدعت‏هاى رایج در میان مسلمانان نوشته است: «محراب هاى چهارگانه در مسجدها که براى هر یک از امامان چهار مذهب [حنفى، حنبلى، شافعى و مالکى] ساخته مى شود، بدعت است. همچنین خواندن قرآن با صداى بلند، درود فرستادن بر پیامبر اسلام (ص)، خواندن ذکر یا دعایى بعد از اذان و در شب جمعه و شب هاى ماه رمضان و شب عید فطر و عید قربان، تشکیل اجتماع براى بزرگداشت تولدها و وفیات بزرگان دین و خواندن قصیده هاى مولودیه با لحن هاى مخصوص، مخلوط کردن شعرها با درود بر پیامبر و با ذکرها و قراءت قرآن و خواندن آن ها بعد از نماز تراویح، تسبیح به دست گرفتن براى گفتن ذکر، بلند کردن صدا به ذکر «لا اله الا الله‏» هنگام تشییع جنازه و هنگام پاشیدن آب روى قبر، پوشیدن لباس هاى بلند درویشى، آویختن شمشیر و پرچم در حسینیه ها و مکان هایى که مجالس برپا مى شود. طنبور و دایره زدن و هر چه مانند این ها، صدا داشته باشد مانند: شیپور، تکرار لفظ جلاله و اسماى دیگر خدا و . . . بدعت ‏شمرده مى شود.[۵] این افراط ها باعث کشتار و قتل عام بسیاری از مسلمانان گشت.

امّا اگر با چنین دید بسته ای به احکام شرع نگاه کنیم نباید هیچ تغییری در زندگی دینی و دنیایی مسلمانان بپذیریم. باید با همان لباس صدر اسلام نماز بخوانیم، همان فکرهایی که آنان به ذهنشان می رسید به ذهن ما برسد و همان گونه که آنان به زنده ها یا اموات خود احترام می گذاشتند ما هم ادای احترام کنیم. واضح است که این طور دینداری به نظر هیچ عالم دینی صحیح نیست. علمای شیعه و تمام فرق دیگر اهل سنت با این جمودها و زیاده روی ها مخالفت کرده و به نقد آن در کتب خود پرداخته اند.

بر این اساس علمای شیعه و برخی از علمای اهل سنت، بدعت را به دو قسم حرام و غیر حرام تقسیم کرده اند. مرحوم صاحب جواهر (ره) می گوید عده ای مثل محقق و شیخ طوسی فرموده اند که:”… بدعت شامل حرام و غیر حرام می شود”.[۶] از شافعی نیز نقل شده که گفته است بدعت دو گونه است: پسندیده و ناپسند. بدعتى که موافق سنت ‏باشد، شایسته و بدعتى که مخالف باشد، ناشایست است.[۷]


[۱]. عوائد الایام ص ۳۱۹ به نقل از تحقیق دکتر برجی، یعقوب علی در وبلاگ ادیان و مذاهب.

[۲]. بحارالانوار ۲/۲۶۳؛ مسند احمد، ۴/۱۲۶٫ رسول خدا (ص): کل محدثه بدعه و کل بدعه ضلاله و کل ضلاله فی النار.

[۳]. طبقات الحنابله، ج ۲، ص ۱۹، ۲۷ ،۳۴ و ۳۷ بنا بر نقل سایت دایره المعارف اسلامی.

[۴]. طبقات الحنابله، ج۲، ص ۳۵ به نقل از تحقیق دکتر برجی، یعقوب علی در وبلاگ ادیان و مذاهب.

[۵]. مجموعه التفسیر ابن تیمیه، ص ۳۴۰ به نقل از همان.

[۶]. جواهر الکلام، ج۱۱، ص ۳۰۰ به نقل از همان.

[۷]. فتح الباری فی شرح صحیح البخاری ج ۱۷ ص ۱۰ به نقل از همان.




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


8 + = 9