دایره المعارف اسلام پدیا » اثبات وحیانی بودن قرآن
منوی اصلی

اثبات وحیانی بودن قرآن

تاریخ: ۰۶ اردیبهشت ۱۳۹۰ در باب: قرآن

در اثبات نزول قرآن از سوى خداوند چند روش قابل تصور است که در ذیل به فهرست اجمالى آن شیوه ها اشاره مى شود.

شیوۀ اول: در این روش، از سخنان معصومان (ع) استفاده مى‏شود؛ یعنى روایاتى قطعى از شخص رسول اکرم (ص)، یا یکى از امامان معصوم (ع) وجود دارد که فرموده اند: قرآن از طرف خداوند است. این سخن اگر چه با توجه به معجزات آن بزرگواران و با عنایت به معجزات دیگر رسول گرامى اسلام (ص) که مقام الاهی آنها را ثابت مى کند و با در نظر گرفتن معصوم بودن آنان از هرگونه خطاى عمدى یا سهوى (چه در کردار و چه در گفتار)- که خود ادله اى متقن دارد سخنى مقبول و قابل اثبات است، ولى این شیوه روش اصولى و اساسى و راهى آسان و به دور از پیچ و خم تأملات فراوان نیست؛ زیرا اولاً: خود پیامبر (ص) براى اثبات نبوت خویش، قرآن را به عنوان معجزه معرفى کرده است. ثانیاً: هیچ‏ کدام از معجزات دیگر ایشان و نیز معجزات امامان معصوم (ع) جز قرآن باقى نمانده است، گر چه به تواتر قطعى و ادلّه متقن و غیر قابل تردید، به اثبات رسیده باشد. افزون بر این، چنین استدلالى نقلى است و با آنچه در این جا مورد نظر است و معیار اصلى کلامى بودن این گونه مسائل به حساب مى‏آید، سازگارى ندارد. معیار مسائل کلامى عقلى بودن آنها است.

بنابراین، در استفاده از این شیوه براى اثبات وحیانى بودن قرآن، باید دقت نظر بیشترى مبذول داشت و در حل اشکالاتى که به این روش مى‏شود، دقت نمود.

شیوۀ دوم: در این شیوه براى اثبات وحیانى بودن قرآن، از خود قرآن استفاده مى‏شود. خداوند بارها قرآن را از جانب خود معرفى کرده و فرموده است: “انا نحن نزلنا الذکر و انا له لحافظون”[۱]، و “و انزل الفرقان”[۲]،و “نزل الکتاب”[۳] و “لو انزلنا هذا القرآن…”[۴]. با توجه به این آیات قرآن تصریح دارد که از ناحیۀ خدا نازل گشته است.

در نگاه ابتدایى این دلیل با همین تقریرى که ارائه شد، یک دلیل دورى است؛ زیرا هنوز وحیانى بودن قرآن و حجیت آن ثابت نگشته، تا بتوانیم به آن تمسک جوییم و آن را مقدمۀ استدلال قرار دهیم. اما در یک نگاه دقیق تر مى توان به خود آیات قرآن براى اثبات وحیانى بودن آن تمسک جست.

شایان ذکر است که آیات تحدى[۵]؛ مانند: “و ان کنتم فى ریب مما نزلنا على عبدنا فأتوا بسوره من مثله”[۶]، یا آیات دیگرى نظیر: “لو کان من عند غیر الله لوجدوا فیه اختلافاً کثیرا”ً[۷]، ناظر به نزول قرآن از ناحیه خدا و سند قطعى بر این مطلب است، لکن چون این گونه آیات در واقع به اعجاز قرآن نظر دارد، دلیلى نقلى و قرآنى محسوب نمى شود، بلکه دلیلى عقلى و بیرونى است که در خود قرآن نیز از آن استفاده شده است. در حقیقت همان روش سوم را پیش پاى اندیشمندان گذارده و استدلالى کاملا عقلى را براى هدایت عقول فرا روى حقیقت جویان قرار داده است.

شیوۀ سوم: این روش اثبات مطلب از طریق اثبات اعجاز قرآن است. در این شیوه که معمول ترین روش ها است ویژگى هایى که در خود قرآن است و کاشف از الاهی بودن آن است، بررسى مى شود.[۸] [۹]

منابع جهت مطالعۀ بیشتر:

هادوى تهرانى، مهدى، مبانى کلامى اجتهاد، مؤسسه فرهنگى خانۀ خرد، قم، چاپ اول، ۱۳۷۷٫



[۱]. حجر، ۹،”بى تردید، ما این قرآن را به تدریج نازل کرده ایم، و قطعاً نگهبان آن خواهیم بود”. ذکر در این جا به قرآن تفسیر شده است.

[۲]. آل عمران، ۴٫ “و فرقان را نازل کرد”.

[۳]. بقره، ۱۷۶ و اعراف، ۱۹۶٫ “کتاب را نازل کرده است”. مراد از کتاب، همان کتاب مقدس آسمانى اسلام، یعنى قرآن، است چه این که پیشتر، تورات و انجیل نازل شده بود.

[۴]. حشر، ۲۱، “اگر این قرآن را فرو مى فرستادم”.

[۵] آیات تحدى، آیاتى است که خداوند در آنها منکران را به مبارزه طلبیده است.

[۶]. بقره، ۲۳٫ “و اگر در آنچه بر بنده خود نازل کرده ایم شک دارید، پس سوره اى مانند آن بیاورید”.

[۷]. نساء، ۸۲٫ اگر از جانب غیر خدا بود قطعاً در آن اختلاف بسیارى مى یافتید.

[۸] ر. ک: نمایۀ: اعجاز قرآن، سؤال ۷۰ (سایت اسلام کوئست: ۳۱۱).

[۹]. هادوى تهرانى، مهدى، مبانى کلامى اجتهاد، ص ۴۷ – ۴۶٫




کلیدواژه ها: , , , ,



ثبت نظر


+ 8 = 14