دایره المعارف اسلام پدیا » مقدار دلالت وجوه اعجاز قرآن
منوی اصلی

مقدار دلالت وجوه اعجاز قرآن

تاریخ: ۱۷ فروردین ۱۳۹۰ در باب: اعجاز قرآن

به طور کلى، برخى از وجوه اعجاز نشان مى‏دهد که قرآن نه در آن زمان و نه در هیچ زمان دیگرى، نمى تواند از طرف غیر خدا آورده شود، همانند اعجاز بلاغى قرآن، که مخصوص زمان یا مکان خاصى نیست و این شیوه بیانى براى هیچ کس مقدور نیست، نه در آن روزگار و نه در آینده. ولى برخى از وجوه اعجاز فقط به این مقدار دلالت دارد که در آن روزگار قرآن نمى توانسته از طرف غیر خدا باشد، مانند وجه سوم از وجوه اعجاز محتوایى قرآن (در صورتى که فرض کنیم همه علوم و معارف قرآن هم اکنون شناخته شده و در دسترس بشر است) از سوى دیگر برخى از این وجوه ناظر به خصوصیت آورنده آن است؛ به این معنا که چه در زمان گذشته و چه در حال یا آینده، هیچ درس ناخوانده اى قادر به آوردن چنین کتابى نیست، در حالى که بقیه وجوه اعجاز، قرآن را معجزه تاریخ براى هر عامى و عالم و هر زمان و مکان معرفى مى‏کند، به طورى که تا ابد هیچ بشرى نخواهد توانست مانند آن را بیافریند.

حال باید دید هر یک از وجوه اعجاز، الاهى بودن قرآن را تا چه مقدار ثابت مى‏کند.

اعجاز از حیث آورنده قرآن فقط ثابت مى کند که مفاد قرآن از ناحیه خداوند است، اما این که الفاظ هم از سوى اوست، اثبات نمى شود.[۱]

حال اگر گفته شود: حضرت رسول‏ (ص) نمى توانسته از پیش خود چنین الفاظى را برگزیند، یا چنان تعبیراتى را به کار برد، پس الفاظ و عبارات و تراکیب نیز الاهى است، خواهیم گفت: این سخن به فصاحت و بلاغت قرآن و در واقع به همان اعجاز بلاغى قرآن بر مى گردد، پس نتیجه اعجاز از حیث آورنده قرآن محسوب نمى شود. مگر آن که ادعا شود: هر چند نتوانیم ثابت کنیم چنان بلاغتى از غیر خدا میسور نیست، ولى لا اقل، براى رسول اکرم (‏ص) از پیش خود، چنین چیزى مقدور نبوده است. با چنین فرضى، با استناد به همین وجه مى توان نتیجه گرفت که الفاظ، عبارات و تراکیب قرآنى نیز از سوى خداوند متعال است.

وجوه چهارگانه اى که در اعجاز محتوایى قرآن ذکر مى شود،[۲] تنها مى تواند الاهى بودن مفاد آن را اثبات کند.

اما وجوه اعجاز لفظى قرآن – اعجاز بلاغى و عددى – ثابت مى کند که الفاظ و ترکیبات قرآن نیز الاهى است.[۳] همچنین الاهى بودن آن مقدار از آیات را که به یکدیگر مرتبط هستند و در واقع یک سیاق را مى سازند، ثابت مى کند. اما افزون بر این امور، چگونه مى توان ثابت کرد که تجمیع آیات در کنار یکدیگر (اگر چه وحدت سیاق نداشته باشند) و پیدایش سوره ها، و نیز تجمیع سوره ها و پیدایش قرآنى که امروز در دست ما است، الاهى مى باشد؟

پاسخ به این پرسش معمولا در بحثى به نام “تاریخ قرآن” مطرح شده است.[۴] برخى از اهل سنت، و بیشتر مستشرقین، به این نکته دامن زده اند که جمع آیات و پیدایش سوره ها، و جمع سوره ها و ظهور قرآن موجود، بعد از رحلت پیامبر اسلام (‏ص) صورت پذیرفته است.[۵] [۶]

منبع برای مطالعه بیشتر:

هادوى تهرانى، مهدى، مبانى کلامى اجتهاد.


[۱] برخى نیز همین حرف را مى پذیرند و مى گویند: اگر چه مفاد قرآن، الاهى است، ولى الفاظ آن از خود پیامبر (ص) است. در حالى که علماى اسلام از گذشته تا حال معتقدند: فرق حدیث قدسى با قرآن در همین نکته است که در حدیث قدسى، مفاد، الاهى است، ولى الفاظ، بشرى و از جانب خود پیامبر اکرم (‏ص) است، در حالى که در قرآن، الفاظ نیز از جانب خدا است.

[۲] ر نمایه: اعجاز قرآن، سؤال ۶۹٫

[۳] شاید علت تاکید علماى ما از گذشته تا حال بر اعجاز بلاغى قرآن، همین بوده که شعاع دلالت آن را بیشتر مى دیدند.

[۴] براى نمونه به کتاب هاى زیر مراجعه کنید: ابو عبدالله زنجانى، تاریخ القرآن؛ محمود رامیار، تاریخ قرآن؛ سید محمد باقر حجتى، پژوهشى در تاریخ قرآن؛ سید محمد رضا جلالى نائینى، تاریخ جمع قرآن کریم.

[۵] ر نمایه: جمع قرآن سؤال ۷۱٫

[۶] هادوى تهرانى، مهدى، مبانى کلامى اجتهاد، ص ۵۲ – ۵۳، مؤسسه فرهنگى خانه خرد، قم، چاپ اول، ۱۳۷۷٫




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


+ 9 = 18