دایره المعارف اسلام پدیا » غسل
منوی اصلی

غسل

تاریخ: ۰۸ اسفند ۱۳۸۹ در باب: حقوق و احکام

طریقۀ انجام غسل

به طور کلی همه غسل ها را می توان به یکی از این دو روش انجام داد:

۱٫ غسل ترتیبی:

در این نوع غسل که بدن به ترتیب شسته می شود، ابتدا باید با نیت غسل، سر و گردن را به طور کامل شسته، سپس سمت راست و بعد از آن سمت چپ بدن شسته شود. قابل توجه است که کف پا نیز باید شسته شود.[۱]

نصف ناف و نصف عورت باید با طرف راست بدن و نصف دیگر باید با طرف چپ شسته شود، بلکه بهتر است تمام ناف و عورت با هر دو طرف شسته شود. [۲]

براى آن که یقین شود هر سه قسمت، یعنى سر و گردن، طرف راست و طرف چپ کاملاً غسل داده شده، باید هر قسمتى که شسته می شود، مقدارى از قسمت هاى دیگر هم با آن قسمت شسته شود. [۳]

۲٫ غسل ارتماسی:

در غسل ارتماسی بدن به یک باره یا به تدریج زیر آب می رود تا به تمام بدن آب برسد.[۴]

توجه داشته باشید همان طور که در توضیح المسائل مراجع عظام تقلید آمده است، اگر کسی عمداً یا از روى فراموشى یا به واسطه ندانستن مسئله به این ترتیب عمل نکند غسل او باطل است.[۵]‏ و اگر غسل تان در این مدت باطل بوده نمازهایی که خوانده اید یا روزه هایی که گرفته اید نیز باطل می باشد که باید قضای آن را به جا آورید. و برای همۀ غسل هایی که انجام نداده اید، انجام یک غسل کافی است.[۶]

نکاتی درباره شستن اعضای غسل:

۱٫ نظر همه مراجع معظم تقلید ازجمله مقام معظم رهبری این است که: در غسل لازم نیست بدن را از بالا به پایین بشوید. بله تنها آیت الله العظمی بهجت (ره)، شستن از بالا به پائین را در غسل ترتیبی به احتیاط وجوبی لازم می دانند.[۷]

۲٫ پاک بودن تمامى بدن قبل از غسل واجب نیست، بلکه پاک بودن هر عضوى هنگام غسل آن کافى است. بنا بر این اگر عضو، قبل از غسل آن، تطهیر شده باشد، غسل و نمازى که با آن خوانده شده، صحیح است. ولى اگر عضو نجس قبل از غسل آن تطهیر نشود، و با یک شستن بخواهد هم آن را پاک کند و هم غسل نماید، غسل باطل است و نمازى که با چنین غسلى خوانده، باطل و قضاى آن واجب است.[۸]

۳٫ یکی از شرایط صحت غسل این است که آب به تمام سطح بیرونی (خارجی ) که ظاهر است و دیده می شود برسد. چنان که در توضیح المسائل آمده است: “اگر در غسل به اندازۀ سر مویى از بدن نشسته بماند، غسل باطل است، ولى شستن جاهایى از بدن که دیده نمى‏شود، مثل توى گوش و بینى، واجب نیست”.[۹] و “جایى را که شک دارد از ظاهر بدن است یا از باطن آن، شستن آن لازم نیست، ولى احتیاط در شستن است”.[۱۰] و “اگر سوراخ جاى گوشواره و مانند آن به قدرى گشاد باشد که داخل آن دیده شود، باید آن را شست و اگر دیده نشود شستن داخل آن لازم نیست”.[۱۱]

۴٫ مراجع تقلید معاصر می فرمایند: در غسل باید موهاى کوتاهى را که جزء بدن حساب مى‏شود، بشویند و شستن موهاى بلند واجب نیست، بلکه اگر آب را طورى به پوست برساند که آنها تر نشود، غسل صحیح است ولى اگر رساندن آب به پوست بدون شستن آنها ممکن نباشد، باید آنها را بشوید که آب به بدن برسد.

بله حضرت امام خمینی (ره) و آیات عظام اراکى و مکارم شیرازی فرموده اند: بنا بر احتیاط واجب لازم است موهای بلند هم شسته شوند[۱۲] که مقلّدین آنان می توانند در این مسئله به یکی از مراجع دیگر رجوع کرده و به فتوای او عمل کنند.

بنا براین اگر مانعی مانند رنگ در موهای کوتاهی که جزء بدن محسوب می شود، وجود داشته باشد باید برطرف شود. اما برطرف کردن رنگ موهای بلند لازم نیست، چون با وجود آن می توان آب را به پوست سر رساند.

پیش آمد مبطلات وضو در بین غسل

اگر در بین غسل، حَدَث اصغر از او سر زند، مثلًا بول کند (یا باد معده از وی خارج شود)، غسل باطل نمى‏شود.[۱۳] و لازم نیست که غسل را از نو شروع کند، ولى چنین غسلى کفایت از وضو براى نماز و سایر اعمال مشروط به طهارت از حدث اصغر نمى‏کند.[۱۴]

کفایت غسل از وضو

در خصوص اینکه آیا غسل غیر واجب از وضو کفایت می کند یا خیر، نظرات مراجع عظام (حفظهم الله تعالی) چنین است:

آیات عظام امام، بهجت، خامنه‏اى و صافى: تنها با غسل جنابت مى‏توان نماز خواند ولى با غسل هاى دیگر باید وضو هم گرفت[۱۵].

آیت‏الله مکارم: با همه غسل‏هاى واجب و مستحب، مى‏توان نماز خواند و گرفتن وضو واجب نیست. اما احتیاط مستحب آن است که در غیر غسل جنابت، وضو هم بگیرد[۱۶].

آیت‏الله فاضل: با همه غسل‏هاى واجب- غیر از غسل استحاضه متوسطه- مى‏توان نماز خواند اگر چه احتیاط مستحب آن است که [در غیر غسل جنابت‏] وضو هم بگیرد[۱۷].

آیات عظام تبریزى، سیستانى، نورى و وحیدخراسانی: با همه غسل‏هاى واجب و مستحب- غیر از غسل استحاضه متوسطه- مى‏توان نماز خواند اگر چه احتیاط مستحب آن است که [در غیر غسل جنابت‏] وضو هم بگیرد[۱۸].

غسل جبیره ای

چیزى که با آن زخم و شکسته را مى‏بندند (بانداژ) و دوایى که روى زخم و مانند آن مى‏گذارند جبیره نامیده مى‏شود. وضو و غسل با آن را و ضو و غسل جبیره ای گویند. غسل جبیره‏اى مثل وضوى جبیره‏اى است، ولى بنا بر احتیاط واجب، باید آن را ترتیبى به جا آورند نه ارتماسى‏.[۱۹]

مراجع تقلید در باره وضوی جبیره ای فرموه اند:

۱٫ اگر زخم یا دُمل یا شکستگى در صورت و دست ها است و روى آن باز باشد و آب ریختن روى آن ضرر دارد، اگر اطراف آن را بشوید کافى است، ولى چنانچه کشیدن دست تر بر آن ضرر ندارد، بهتر آن است که دست تر بر آن بکشد و بعد پارچه پاکى روى آن بگذارد و دست تر را روى پارچه هم بکشد. و اگر این مقدار هم ضرر دارد یا زخم نجس است و نمى‏شود آب کشید، باید اطراف زخم را به طورى که در وضو گفته شد، از بالا به پایین بشوید و بنا بر احتیاط مستحب، پارچه پاکى روى زخم بگذارد و دست تر روى آن بکشد و اگر گذاشتن پارچه ممکن نیست شستن اطراف زخم کافى است و در هر صورت تیمم لازم نیست.[۲۰]

۲٫ اگر نمى‏شود روى زخم را باز کرد ولى زخم و چیزى که روى آن گذاشته پاک است و رسانیدن آب به زخم ممکن است و ضرر و زحمت و مشقت هم ندارد، باید آب را به روى زخم برساند و اگر زخم یا چیزى که روى آن گذاشته نجس است، چنانچه آب کشیدن آن و رساندن آب به روى زخم  بدون زحمت و مشقت ممکن باشد، باید آن را آب بکشد و موقع وضو آب را به زخم برساند و در صورتى که آب براى زخم ضرر دارد، یا آن که رساندن آب به روى زخم ممکن نیست، یا زخم نجس است و نمى‏شود آن را آب کشید باید اطراف زخم را بشوید و اگر جبیره پاک است روى آن را مسح کند و اگر جبیره نجس است یا نمى‏شود روى آن را دست تر کشید؛ مثلًا دوایى است که به دست مى‏چسبد، پارچه پاکى را به طورى که جزء جبیره حساب شود روى آن بگذارد و دست تر روى آن بکشد و اگر این هم ممکن نیست، احتیاط واجب آن است که وضو بگیرد و تیمم هم بنماید.[۲۱]

۳٫ اگر زخم یا دمل یا شکستگى در محل مسح است (جلوى سر یا روى پاها) و روى آن باز است، چنانچه نتواند آن را مسح کند، باید پارچه پاکى روى آن بگذارد و روى پارچه را با ترى آب وضو که در دست مانده مسح کند (و بنا بر احتیاط مستحب تیمم هم بنماید) و اگر گذاشتن پارچه ممکن نباشد، باید به جاى وضو تیمم کند و بهتر است یک وضو بدون مسح هم بگیرد.[۲۲]

۴٫ کسى که وظیفه او تیمم است، اگر در بعضى از جاهاى تیمّم او زخم یا دمل یا شکستگى باشد باید به دستور وضوى جبیره‏اى، تیمّم جبیره‏اى نماید.[۲۳]

غسل جنابت

از نظر اسلام، در مسائل طهارت و نجاست (که جنابت از شاخه های آن است)، شک و تردید هیچ اعتباری ندارد و نباید به آن اعتنا کرد. پس، غسل جنابت، در صورتی بر شخص مکلّف واجب می شود که نشانه های منی وجود داشته باشد و یا این که انسان یقین به جنابت داشته باشد. بنا بر این تا زمانی که یقین کامل صددرصد به احتلام پیدا نکرده هیچ وظیفه ای از نظر وجوب غسل جنابت متوجه او نیست.

حضرت آیت الله خامنه ای در پاسخ سؤالی در این زمینه فرموده اند:”با شک در جنابت، حکم جنابت مترتب نمى‏شود، مگر این که رطوبتى از شما خارج شود که همراه با علامت‏هاى شرعى خروج منى باشد یا یقین به خروج منى داشته باشید.[۲۴]

اما باید توجه داشته باشید که طهارت شرط واقعی است؛ یعنی اگر مکلّف بعداً یقین پیدا کند که قبل از نماز صبح محتلم بوده و غسل نکرده و نماز صبح را، در حال جنابت خوانده، این نماز صبح باطل است و باید بعد از غسل جنابت قضای آن را بجای آورد[۲۵].

حضرت امام خمینی (قدس سره) و برخی دیگر از مراجع در این باره می گویند: مستحبّ است انسان بعد از بیرون آمدن منى بول کند، و اگر نکند و بعد از غسل رطوبتى از او بیرون آید، که نداند منى است یا رطوبت دیگر، حکم منى را دارد.[۲۶]

آیت الله بهجت می گوید: اما اگر نمی تواند بول کند بنابر احوط باید استبراء کند، در این صورت رطوبتی که از او خارج می شود حکم بول را دارد.[۲۷]

آیت الله زنجانی می گوید: چنانچه فاصله غسل با بیرون آمدن منى کم باشد به طورى که احتمال دهد که رطوبت از بقایاى منى سابق باشد، در این صورت حکم منى را دارد، ولى اگر به جهتى هم چون طول مدت، اطمینان دارد که از منى سابق چیزى نمانده، و احتمال دهد رطوبت مشکوک منی جدید است، حکم منى را ندارد و اگر بول نکرده باشد و پس از غسل بول نماید چنانچه احتمال دهد که همراه بول بقایاى منى خارج شده حکم منى بار مى‏شود، مگر بقایاى منى چنان در بول مستهلک شده باشد که به مجموع رطوبت خارج شده بول بگویند.[۲۸]

غسل میّت

یکی از غسل های واجب، غسل میّت مسلمان است که همانند سایر غسل ها انجام می شود. این غسل واجب کفایی بوده و تا زمانی که کسی میّت مسلمان را غسل نداده است بر همه مسلمانان واجب است، اما اگر یک نفر این غسل را انجام دهد از دیگران ساقط خواهد شد.

یکی از شرایط این غسل مماثله (همجنس بودن) غسل دهنده و میّت است.

فقها و مراجع عظام در باره غسل دادن زن و مرد چنین فتوا داده اند:

اگر مرد، زن را و زن، مرد را،[۲۹] غسل بدهد باطل است،[۳۰] ولى زن مى‏تواند شوهر خود را غسل دهد و شوهر هم مى‏تواند زن خود را غسل دهد،[۳۱] اگر چه احتیاط مستحبّ آن است که زن، شوهر خود و شوهر، زن خود را غسل ندهد.[۳۲]،[۳۳].[۳۴]

البته اگر براى غسل میّت زن، زن دیگرى نباشد مردهایى که با او نسبت دارند و محرمند، یا به واسطه شیر خوردن با او محرم شده‏اند، مى‏توانند از زیر لباس، او را غسل دهند.

بنابراین، در حالت عادی مرد نمی تواند مادر زن مردۀ خود را غسل دهد؛ زیرا تنها مورد استثنا در مسئله، طبق نظر برخی از مراجع، زن و شوهر هستند.[۳۵]


[۱] . توضیح المسائل (المحشى للإمام الخمینی)، ج‏۱، ص ۲۱۵ – ۲۱۶٫

[۲] . همان، ص ۲۱۶٫

[۳] . همان، ص ۲۱۶٫

[۴] با استفاده از توضیح المسائل (المحشى للإمام الخمینی)، ج‏۱، ص ۲۱۵ تا ۲۲۰٫

[۵] همان،ص ۲۱۵٫

[۶] همان،ص۲۳۲٫

-[۷] همان، ص: ۲۲۲، مسأله ۳۸۰٫

[۸] همان، ص ۲۲۹، احکام غسل جنابت (استفتاءات از مقام معظم رهبرى) س ۱۷۹٫

[۹] همان، ص ۲۲۱، مسئلۀ ۳۷۴٫

[۱۰] همان، ص ۲۲۱، مسئلۀ ۳۷۵٫

[۱۱] همان، ص ۲۲۱، مسئلۀ ۳۷۶٫

[۱۲]. همان، ص۲۲۲ ، مسأله ۳۷۹٫

[۱۳] . (خوئى) :باید غسل را رها کرده و غسل دیگرى بنماید و چنانچه بخواهد غسل ترتیبى نماید بنا بر احتیاط مستحبّى وضو هم بگیرد. (گلپایگانى، فاضل، صافى) :مى‏تواند غسل را تمام نماید و بعد وضو بگیرد؛ و بهتر آن است که غسل را احتیاطاً از سر بگیرد به قصد آن چه بر ذمّه او است از اتمام یا اعاده؛ لکن وضو بعد از غسل در این صورت هم واجب است.(سیستانى:) لازم نیست غسل را رها کرده و غسل دیگرى بنماید بلکه مى‏تواند غسل خود را تمام نماید و بنا بر احتیاط لازم باید وضو هم بگیرد، ولى اگر از غسل ترتیبى به ارتماسى و یا از ارتماسى به ترتیبى عدول نماید، لازم نیست وضو هم بگیرد. (بهجت:) اتمام غسل لازم نیست، بلکه کافى است که به قصد وظیفه واقعیّه (اعم از تمام یا اتمام) غسل را دوباره از سر شروع کند و بنا بر احتیاط براى نماز و کارى که وضو لازم دارد وضو بگیرد. (مکارم:) بنا بر احتیاط واجب باید غسل را از سر گیرد و براى نماز و مانند آن، وضو نیز بگیرد. (تبریزى:) بنا بر احتیاط باید غسل را از سر بگیرد و براى نماز وضو هم بگیرد.

[۱۴] . توضیح المسائل (محشی)، ج‏۱، ص۲۳۰، سؤال ۱۸۵٫

[۱۵] . توضیح‏المسائل مراجع، ۳۹۱ و ۶۴۶٫

[۱۶] . همان، م ۳۹۱ و ۶۴۶٫

[۱۷] . همان، م ۳۹۱ و ۶۴۶٫

[۱۸] . همان، م ۳۹۱ و ۶۴۶ آیت‏الله وحید، توضیح‏المسائل، م ۳۹۷ و آیت‏الله نورى، توضیح‏المسائل، م ۳۹۲ و ۶۴۷٫

[۱۹] . توضیح المسائل (المحشى للإمام الخمینی)، ج‏۱، ص ۱۹۶، مسأله ۳۳۹٫

[۲۰] . همان، ص ۱۸۹ مسأله ۳۲۵٫

.[۲۱]  همان، ص ۱۹۲، مسأله ۳۲۹٫

[۲۲] . همان، ص ۱۹۰، مسأله ۳۲۶٫

[۲۳] . همان، ص ۱۹۷، مسأله ۳۴۰٫

[۲۴]. أجوبه الاستفتاءات (بالفارسیه)، ص: ۳۳، س ۱۷۴٫

[۲۵] لأنّ انکشاف الخلاف فی الطهاره الحدثیّه موجب للإعاده. نک: الفاضل اللنکرانی، محمد الموحدی‏، غسل الجنابه- التیمم- المطهرات( تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله)، ص: ۳۴٫

[۲۶] . توضیح المسائل (المحشى للإمام الخمینی)، ج ‏۱، ص ۲۱۰٫

[۲۷] . همان.

[۲۸] . همان.

[۲۹] بهجت: در غیر موارد ضرورت.

[۳۰] خوئى، زنجانى: حرام است مرد، زن را و زن، مرد را غسل بدهد.

[۳۱] تبریزى: جایز نیست مرد، زن را و زن، مرد را غسل بدهد.

[۳۲] خوئى، زنجانى، صافى: در حال اختیار غسل ندهد.

[۳۳] سیستانى: مرد نمى‏تواند زن نامحرم را غسل بدهد و هم چنین زن نمى‏تواند مرد نامحرم را غسل بدهد و زن و شوهر مى‏توانند یکدیگر را غسل بدهند.

[۳۴] مکارم: مرد نمى‏تواند زن را غسل دهد، هم چنین زن نمى‏تواند مرد را غسل دهد، مگر زن و شوهر که هر کدام مى‏تواند دیگرى را غسل دهد، هر چند احتیاط مستحب آن است که اگر ضرورتى نیست، این کار را نکنند.

[۳۵]توضیح المسائل (المحشى للإمام الخمینی)، ج ‏۱، ص ۳۱۹- ۳۲۰، مسئله ۵۵۹٫




کلیدواژه ها: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,



ثبت نظر


+ 4 = 7