دایره المعارف اسلام پدیا » شرايط استجابت حتمى دعا
منوی اصلی

شرایط استجابت حتمى دعا

تاریخ: ۱۹ اسفند ۱۳۸۹ در باب: دعا

دانشمندان و مفسران اسلامى با استفاده از آیات الاهى و روایات معصومین (‏ع) شرایط و آدابى را براى دعا و دعا کننده بر شمرده‏اند که با رعایت آنها، دعا مؤثر واقع شده و مستجاب خواهد گردید. در کتاب “دعاها و تهلیلات قرآن” به هفده شرط و آداب دعا اشاره شده است، مانند: معرفت و شناسایى خداوند، هماهنگى بین قلب و زبان دعا کننده، انجام واجبات و ترک محرمات، استغفار از گناهان و صلوات بر محمد (ص) و… مى‏باشد.[۱] و نیز مرحوم فیض کاشانى در محجه البیضاء ده شرط را نام برده است؛ و نیز ده شرط دیگر را از کتاب “عدّه الداعى” علامّه حلى (ره) نقل کرده است که برخى از آن شرایط عبارتند از: تصمیم در دعا، اجتماع در دعا، اقبال با قلب به سوى خدا، عدم اعتماد بر غیر خدا در حوایج خود و… .[۲]

در مورد روایات مربوط به استجابت قطعى دعا تعابیرى به کار رفته است که ذکر آن خالى از فائده نیست. امام صادق (ع) مى‏فرماید: “همیشه دعاها در پشت پرده است؛ یعنى نمى‏تواند آزادانه به پیشگاه الاهى راه پیدا کند تا وقتى که مشتمل بر درود بر پیغمبر باشد.[۳]

از امام صادق (ع) در روایت دیگرى نقل شده که فرمودند: هر گاه کسى از شما خواست دعا کند ابتدا درود بر پیامبر بفرستد؛ زیرا درود بر پیامبر مقبول الاهى واقع مى‏شود و خداوند این طور نیست که بعضى از دعا را بپذیرد و بخش دیگر آن را رد کند.[۴] و در روایت دیگر فرموده است: “علاوه بر آن که در آغاز، صلوات بفرستد، در پایان دعا بر محمد و آل محمد (ص) درود بفرستد”.[۵]

امام مجتبى (ع) مى‏فرماید: اگر کسى مواظب قلبش باشد تا وسوسه‏ها و خاطراتى که مورد رضاى خدا نیست در آن خطور نکند، من ضامنم که او مستجاب الدّعوه باشد.[۶]

امام صادق (ع) فرموده: “قطع امید از غیر خدا کنید تا دلتان به هیچ قدرتى جز خدا تکیه نکند، آن گاه دعا کنید، یقیناً آن مستجاب است”.[۷]

نیز روایت شده که: مظلومى که هیچ پناه گاهى جز خدا ندارد، دعاى او یقیناً مستجاب است.[۸]

بنابراین اگر دعا به زبان استعداد شد، دست ردّ به سینه‏ سائل نمى‏خورد و دعایش پذیرفته خواهد شد؛ زیرا فاعل و کسى که خواسته را، برآورده مى‏کند، تمام و فوق تمام است و فیض آن حضرت، کامل و فوق کمال است و اگر فیض، ظهور ندارد و افاضه نمى‏شود، از ناحیه‏ نقصانِ استعداد است؛ پس اگر پذیرنده، استعداد پذیرش فیض را داشته باشد، فیض الاهى از خزینه‏هایى که پایان ندارد و کمبودى در آنها ایجاد نمى‏شود و از معادن فیضى که غیر متناهى است و نقصان‏پذیر نیست، بر او افاضه خواهد شد.[۹] از این رو گفته شده که امور به سه قسم است؛ اول، آن است که بدون دعا مصلحت در عطاى آن خواهد بود، در این صورت چه دعا کنند و چه نکنند، خداوند کرامت خواهد نمود. دوم، آن است که با دعا نیز مصلحت نمى‏باشد. در این صورت دعا هم بکنند، عطا نخواهد کرد. سوم، با دعا کردن مصلحت در عطاى آن است و بى دعا، مصلحت نیست، در این صورت عطاى آن مشروط به دعا است و چون انسان از تشخیص صلاح و فساد همه‏ امور عاجز است باید از دعا کوتاهى نکند، و اگر مستجاب نشد مأیوس نگردد و بداند که صلاح نبوده است. گذشته از اینها، چنان که قبلاً اشاره شد، دعا، عبادت است بلکه از بهترین عبادت‏ها است که موجب تقرّب به حضرت حق است که خود تقرّب از بهترین فواید هر عبادت محسوب مى‏گردد.[۱۰] وقتى انسان دست به دعا برداشت، طبق روایات و سنت معصومین (ع) مستحبّ است آن را بر سر و صورت خود بکشد؛ براى این که لطف خدا به این دست پاسخ داده است، دستى که به سوى خدا دراز شود یقیناً خالى بر نمى‏گردد و دستى که عطاى الاهى را دریافت کرد، گرامى است لذا خوب است آن را به صورت یا به سر بکشید.[۱۱]

اى یکدله‏ صد دله، دل یکدله کن

مهر دگران را ز دل خود یله کن

یک روز به اخلاص بیا بر در ما

گر کام تو بر نیامد آن گه گله کن[۱۲]

برای آگاهی بیشتر، نک:

نمایه: نحوه و چگونگی تشخیص مصلحت در دعا، سؤال ۷۲۱ در سایت اسلام کوئست.


[۱] شهیدى و شهرستانى، دعا و تهلیلات قرآن، ص ۱۵٫

[۲] فیض کاشانى، محجه البیضا، ج ۱، ص ۳۸۰ – ۳۰۱٫

[۳] کافى، ج ۲، ص ۴۹۱٫

[۴] امالى شیخ طوسى، ج ۱، ص ۱۵۷٫

[۵] فلسفى، محمد تقى، شرح دعاى مکارم الاخلاق، ج ۱، ص ۹٫

[۶] کافى، ج ۲، ص ۶۷، ح ۱۱٫

[۷] بحار، ج ۷۲، ص ۱۰۷، ح ۷٫

[۸] جوادى آملى، عبداللَّه، حکمت عبادات، صص ۲۲۰ الى ۲۳۴٫

[۹] امام خمینى (ره)، شرح دعاى سحر، ترجمه سید احمد فهرى، ص ۳۸٫

[۱۰] شهیدى، محمد باقر و شهرستانى، هبه الدین، دعاها و تهلیلات قرآن، ص ۴۵٫

[۱۱] جوادى آملى، عبداللَّه، حکمت عبادات، ص ۲۱۵٫

[۱۲] روان جاوید، ج ۱، ص ۲۹۶٫




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


5 + = 9