دایره المعارف اسلام پدیا » جنابت
منوی اصلی

جنابت

تاریخ: ۰۱ اسفند ۱۳۸۹ در باب: حقوق و احکام

جنابت و اسباب آن

جنابت در اصل، اسم مصدر از اجناب و به معناى دورى است و در اصطلاح، به حالت نجاست باطنى گفته مى شود که پس از نزدیکى یا خروج منى حاصل مى شود. انسان جنب، از آن جهت که بدون طهارت و غسل، از نزدیک شدن به نماز منع و نهى گردیده، جنب نامیده شده است.

سبب جنابت انسان دو چیز است:

اول: جماع (نزدیکی) در صورتی که آلت تناسلی مرد به اندازه ختنه‏گاه یا بیشتر داخل شود، در زن باشد یا در مرد در قُبُل باشد یا در دُبُر، بالغ باشند یا نابالغ، حتی اگر منى بیرون نیاید .[۱]

دوم: بیرون آمدن منى، چه در خواب باشد یا بیدارى، کم باشد یا زیاد، با شهوت باشد یا بى‏شهوت، با اختیار باشد یا بى‏اختیار.[۲]

علائم جنابت در مردان

طبق نظر مراجع عظام تقلید، علائم و نشانه های منی و جنابت در مردان به این شرح است:

همه ی مراجع عظام (به جز آیات عظام بهجت، صافی و مکارم): خروج منی در مردی که سالم است و مریض نمی باشد، دارای سه نشانه است: ۱٫ همراه با شهوت باشد. ۲٫ با جستن بیرون آید. ۳٫ بدن سست شود. اگر هیچ یک از نشانه های سه گانه و یا یکی از آنها را نداشت، حکم به منی نمی شود؛ مگر آن که از راه دیگری یقین کند که منی است.[۳]

آیات عظام بهجت و مکارم: خروج منی در مرد دارای دو نشانه است: ۱٫ همراه با شهوت باشد. ۲٫ با جستن بیرون آید. اگر هیچ یک از دو نشانه یا یکی از آن دو را نداشت، حکم به منی نمی شود؛  مگر آن که از راه دیگری یقین کند که منی است.[۴]

آیت الله العظمی صافی: اگر با شهوت و جستن بیرون آید و یا با جستن بیرون آید و بدن سست شود، آن رطوبت حکم منی را دارد و اگر هیچ یک از این دو نشانه را نداشت، حکم به منی نمی شود؛  مگر آن که از راه دیگری اطمینان پیدا کند که منی است.[۵]

جنابت زنان

طبق نظر اکثر فقها رطوبتی که از زنها خارج می شود، اگر همراه با شهوت (در حد ارگاسم و اوج لذت جنسی) باشد درحکم منی است و باید غسل جنابت کرد.[۶]

در ذیل توجه شما را به دیدگاه فقها در این باره جلب می کنیم:

همه ی مراجع عظام (به جز تبریزی، بهجت و نوری): خروج ترشحات زن، اگر همراه با شهوت (اوج لذت جنسی) باشد، حکم به جنابت آنان می شود و لازم نیست با جستن بیرون آید و بدن سست شود و اگر بدون شهوت باشد، حکم به منی نمی شود، مگر آن که از راه دیگری یقین کند منی است.[۷]

آیت الله العظمی بهجت: خروج ترشحات زن اگر همراه با شهوت (اوج لذت جنسی) باشد و با جستن بیرون آید، حکم به منی می شود و اگر هیچ یک از دو علامت و یا یکی از آنها را نداشت، حکم به منی نمی شود، مگر آن که از راه دیگری یقین کند منی است.[۸]

آیات عظام تبریزی و نوری: خروج ترشحات زن اگر همراه با شهوت خاصی (اوج لذت جنسی) باشد و بدن پس از آن سست شود، حکم به منی می شود و اگر هیچ یک از دو نشانه یا یکی از آنها را نداشت، حکم به منی نمی شود، مگر آن که از راه دیگری یقین کند که منی است.[۹]

اما ترشحات زنانه پاک است و غسل ندارد، مگر آن که یقین کند بول یا منی است.[۱۰]،[۱۱]

حکم ترشحات مردانه و زنانه

علاوه بر بول و منی رطوبتهای دیگری نیز از انسان خارج می شود که بر چند قسم است. اول: آبی که گاه بعد از بول بیرون می آید و کمی سفید و چسبنده است و به آن «ودی» می گویند. دوم: آبی که هنگام ملاعبه و بازی کردن با همسر یا دیدن مناظر شهوت انگیز و…  بیرون می آید و به آن «مذی» می گویند. سوم: آبی که گاه بعد از بیرون آمدن منی بیرون می آید و به آن «وذی» می گویند، همه ی این آبها در صورتی که مجری آلوده به بول و منی نباشد پاک است و وضو و غسل را هم باطل نمی کند[۱۲]. در نتیجه، مایع خارج شده اگر بول نیست و مشخصات منی را ندارد ممکن است یکی از اقسام سه گانه (ودی، مذی و وذی) باشد. این رطوبت ها و ترشحات چه در زنان و چه در مردان پاک است و نیازی به غَسل (شستن) و غُسل ندارند مگر اینکه همراه با شرایط ذکر شده باشد و یا یقین کند که بول یا منی است. بدیهی است هر زمان که از انسان منی خارج شود، در خواب یا در بیداری؛ در اثر فکر و یا با انجام عمل خاصی مثل استمنا، در تمام این موارد غسل جنابت بر انسان واجب می­شود.

زنان و غسل جنابت

بیان شد که از دو راه جنابت حاصل می شود:

۱) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.

۲) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت باشد یا بی شهوت، با اختیار باشد یا بی اختیار.[۱۳]

طبق نظر اکثر فقها رطوبتی که از زنها خارج می شود، اگر همراه با شهوت (در حد ارگاسم و اوج لذت جنسی) باشد درحکم منی است و باید غسل جنابت کند.[۱۴]

بنا بر این واجب است بعد از هر مقاربت و نزدیکی زن و مرد غسل جنابت انجام دهند چه از آنها منی خارج شود یا نشود.

لازم به ذکر است که غسل جنابت به خودی خود واجب نیست اما برای انجام کارهایی که شرط آنها داشتن طهارت است، مانند: نماز ،داخل شدن مسجد، دست زدن به خط قرآن و…غسل جنابت واجب می شود[۱۵].

نکته پایانی این که: بعد از احتلام[۱۶]، نزدیکی کردن و مقاربت قبل از غسل، از کراهت برخوردار است‏[۱۷]. البته این کراهت با وضو گرفتن نیز برطرف می شود.[۱۸]

طریقۀ غسل جنابت

غسل جنابت به دو روش انجام می شود:

اول ترتیبی:

در این نوع غسل که بدن به ترتیب شسته می شود، ابتدا با نیت غسل – غسل انواعی دارد که غسل جنابت یک نمونه از آن است، ولی کیفیت انجام همۀ آنها مثل هم است – سر و گردن را به طور کامل بشویید، سپس سمت راست بدن را بشویید. در این قسمت بهتر است تمام ناف و عورت هم شسته شود، ولی آنچه واجب است شستن نصف ناف و عورت است. سپس قسمت چپ بدن را به همان ترتیب بشویید. قابل توجه است که کف پا نیز باید شسته شود. براى آن که یقین کنید هر سه قسمت، یعنى سر و گردن، طرف راست و طرف چپ را  کاملاً غسل داده اید، باید هر قسمتى را که مى‏شویید مقدارى از قسمت هاى دیگر را هم با آن قسمت بشوید.

دوم ارتماسی:

در غسل ارتماسی بدن به یک باره یا به تدریج زیر آب می رود تا به تمام بدن آب برسد.[۱۹]

توجه داشته باشید همان طور که در توضیح المسائل مراجع عظام تقلید آمده است، اگر کسی عمداً یا از روى فراموشى یا به واسطه ندانستن مسئله به این ترتیب عمل نکند غسل او باطل است.[۲۰]‏ و اگر غسل تان در این مدت باطل بوده نمازهایی که خوانده اید یا روزه هایی که گرفته اید نیز باطل می باشد که باید قضای آن را به جا آورید. و برای همۀ غسل هایی که انجام نداده اید، انجام یک غسل کافی است.[۲۱]

جنابت و طهارت بدن

احکام و دستورات اسلام در برخورد با طهارت و نجاست بسیار ساده و آسان و دور از هر گونه سخت گیری است.

در موقع جنابت تنها قسمت هایی از بدن و لباس که آلوده به منی شده است نجس می باشد و سایر قسمت های بدن لباس پاک است. بنا براین برای جلوگیری از انتقال و سرایت نجاست کافی است که تنها محلی که آلوده شده است تطهیر (آبکشی) شود و غسل لازم نیست؛ زیرا غسل جنابت یک طهارت باطنی است که برای انجام بعضی از کارها مثل نماز،لمس خط قرآن لمس اسامی خداوند، لمس اسامی پیامبر و ائمه (ع)،توقف در مساجد و… واجب می شود.

حکم نماز و روزه در حال جنابت

اعمالی که انسان در حال جنابت انجام داده است اگر عالم بوده یعنی می دانسته جنابت چیست و چگونه محقق می شود و نیز می دانسته که نماز و روزه در حال جنابت باطل است شکی نیست که باید تمام نمازها و روزه ها را قضا کند ولی اگر انسانی جاهل به حکم باشد و نداند که برای صحت این اعمال نیاز به طهارت از جنابت دارد، آیا باید اعمال عبادی خود را قضا کند یا نه؟ فقهای معاصر نسبت به این سؤال پاسخ هایی داده اند که در زیر تعدادی از آن ها را مرور می کنیم و البته شما وظیفه دارید بر طبق نظر  مرجع تقلید خود رفتار کنید.

حضرت امام خمینی (ره) در پاسخ به این سؤال که: تکلیف کسانی که به مسأله احتلام بانوان جاهل بوده و بدون غسل مدت ها اعمال عبادی خود را انجام داده اند چیست؟، فرموده اند: اگر یقین نداشته باشند که جنب بوده اند قضای نمازها لازم نیست و در هر صورت روزه ها قضا ندارد.[۲۲]

حضرت آیت الله خامنه ای در پاسخ به این سؤال فرموده اند: همۀ نمازهایى را که در حال جنابت خوانده‏ است، باید قضا کند، ولى روزه‏اى را که در حال جنابت بدون علم به اصل جنابت گرفته‏، صحیح و مجزى است و قضا ندارد.[۲۳]

حضرت آیت الله بهجت نیز فرموده اند: کسی که نمی داند غسل جنابت واجب است، نمازهایی را که با حالت جنابت خوانده باطل است و باید قضا کند.

حضرت آیت الله مکارم فرموده اند: از زمانی که این زن غسل حیض انجام داده کفایت از غسل جنابت می کند و نماز و روزه هایی را که بعد از غسل حیض به جا آورده اند صحیح است. ایشان در پاسخ به این سؤال فرموده اند:”غسلی که برای حیض می کرده برای این منظور کفایت می کند. مقداری را که یقین دارد قبل از غسل و با حالت جنابت نماز خوانده قضا کند.”[۲۴]

ورود به مسجد در حال جنابت یا حیض

توقّف جنب یا حائض در مساجد جایز نیست ولى اگر از یک در داخل و از در دیگر خارج شود یا براى برداشتن چیزى برود مانعى ندارد[۲۵]. بنابر این اگر مسجد یک در بیشتر ندارد و او بخواهد چیزی از مسجد بردارد اشکال ندارد که وارد شود ولی اگر بخواهد چیزی در مسجد بگذارد یا توقفی در مسجد داشته باشد، نمی تواند از همان در خارج شود و در فرض مسئله اجازۀ وارد شدن را ندارد.

ماندن در مسجد با تیمم بدل از غسل جنابت

شخص جنبی که وظیفه اش تیمم بدل از غسل جنابت است، می تواند برای شرکت در نماز جماعت و یا شنیدن موعظه با تیمم بدل از غسل جنابت داخل مسجد شود. حضرت امام خمینی (ره) در پاسخ سؤالی در این رابطه فرموده اند: ” ترتیب همه آثار شرعى غسل بر تیمم بدل از غسل جایز است، مگر این که تیمم بدل از غسل به علت تنگى وقت باشد.[۲۶] نظر سایر مراجع تقلید نیز همین است.

حضرت آیت ا…خامنه ای نیز در پاسخ سؤالی در این رابطه فرموده اند: “….. با آن تیمم داخل مسجد شدن و خواندن نماز و مسّ نوشته قرآن کریم و بقیه اعمالى که انجام آنها مشروط به طهارت از جنابت است، اشکال ندارد.[۲۷]

حضرت آیت ا… گلپایگانی (ره) نیز در پاسخ سؤالی در این رابطه فرموده اند:” اگر به واسطه عذر شرعى مثل مرض، تکلیفش تیمّم باشد مى‏تواند حتّى در حال اختیار با تیمّم براى نماز جماعت یا فرادى داخل مسجد بشود….”.[۲۸]

وسواس در جنابت

ترشحاتى که با اندکى شهوت و خوشایندى خارج مى‏شود پاک است و غسل ندارد ولى مایعى که همراه با اوج شهوت (ارگاسم) از زن خارج مى‏شود حکم منى را دارد و موجب جنابت است. اما رطوبت‏هایى که غالبا هنگام برانگیختگى جنسى خارج مى‏شود پاک است مگر آنکه به حد (ارگاسم) برسد و بدن همراه آن سستى پیدا کند.

در این جا ذکر یک قاعده کلى نیز مفید است و آن اینکه تا زمانى که یقین به خروج منى و یا رسیدن به آن حالت نهایى نباشد حکم جنابت جارى نمى‏گردد. بنابراین به مجرد اینکه رطوبتى از بدن خارج شد و یا هیجانى در بدن به وجود آمد جنابت حاصل نشده است.

کسی که دچار حالت وسواسی در جنابت است  برای درمان خود باید هرگونه شک و تردید را کنار بگذارد و هیچ  اعتنایی به آن نکندو در مسئله طهارت و نجاست عمل مانند معمول مردم کند. یعنى از چیزهایی که مردم نجس مى‏دانند اجتناب نماید. در شستن لباس و بدن و تطهیر هم مانند معمول مردم از آب استفاده نماید و بیشتر از آن اسراف جایز نیست . باید توجه داشت که وسواس از دام‏هاى شیطان است. در واقع کسى که بیشتر از مقدارى که در شرع مقدس براى شستن و تطهیر محل نجس تعیین شده آب مى‏ریزد نوعى دهن کجى به شارع مقدس یعنى پیامبر (ص) و معصومین (ع) کرده است. درحدیث آمده که در نزد امام‏صادق (ع) از عقل شخصى تعریف کردند و بعد گفتند اما در وضو و غسل یا نماز قدرى مبتلا است یعنى، وسوسه به خرج مى‏دهد. حضرت صادق (ع) فرمودند: چگونه عاقل است و حال آن که از شیطان اطاعت مى‏کند. بعد حضرت صادق (ع) فرمودند شیطان دوست دارد که از او اطاعت کنید.[۲۹]


[۱] توضیح المسائل (المحشى للإمام الخمینی)، ج‏۱،  ص ۲۱۰، مسأله ۳۴۹ .

[۲] توضیح المسائل (المحشى للإمام الخمینی)، ج‏۱، ص ۲۰۸، مسأله ۳۴۵٫

[۳] توضیح المسائل مراجع، م ۳۴۶؛ وحید، توضیح المسائل، م ۳۵۲؛ نوری، توضیح المسائل، م ۳۴۷؛ خامنه ای، اجوبه الاستفتاءات، س ۱۸۰٫

[۴] بهجت، توضیح المسائل مراجع، م ۳۴۶ و مکارم، تعلیقات علی العروه، غسل الجنابه.

[۵] توضیح المسائل، م ۱۳۵۲٫

[۶] توضیح المسائل مراجع، ج۱ ، ص ۲۰۸، مسئله ی ۳۴۶٫

[۷] . توضیح المسائل مراجع، م ۳۴۶؛ وحید، توضیح المسائل، م ۳۵۲، سیستانی، تعلیقات علی العروه، ج ۱، غسل الجنابه، الاول، خامنه ای، اجوبه الاستفتاءات، س ۱۷۱٫ صافی، هدایه العباد، ج ۱، م ۱۷۵٫

[۸] . توضیح المسائل مراجع، م ۳۴۶٫

[۹] . تبریزی، استفتائات، س ۲۴۸٫

[۱۰] . العروه الوثقی، ج ۱، مستحبات غسل الجنابه، م ۶؛ رساله ی دانشجویی ، حسینی، سید مجتبی، ص۷۷، س ۶۹و۷۰٫

[۱۱] اقتباس از سؤال ۶۷۶ (سایت: ۷۲۳) نمایه: جنابت زنان.

[۱۲] (توضیح المسائل مراجع، ج۱، ص۶۳)

[۱۳] توضیح المسائل مراجع، م۳۴۵؛ وحید، توضیح المسائل، م ۳۵۱؛ وحید، توضیح المسائل، م ۳۵۱؛ نوری، توضیح المسائل، م ۳۴۶ و خامنه ای، اجوبه الاستفتاءات، احکام غسل جنابت.

[۱۴] توضیح المسائل مراجع، ج۱، ص ۲۰۸، مسئله ی ۳۴۶٫

[۱۵] توضیح المسائل (المحشى للإمام الخمینی)، ج‏۱، ص: ۲۱۴، مسأله ۳۵۷٫

[۱۶] یعنى در خواب منى از او بیرون آمده

[۱۷] همان، ج‏۱، ص: ۲۱۵٫

[۱۸]نک: جامع عباسى و تکمیل آن (محشى)، ج‏۱،ص۱۰؛ شارع النجاه فی‏أحکام العبادات، ص: ۳۲٫

[۱۹] با استفاده از توضیح المسائل (المحشى للإمام الخمینی)، ج‏۱، ص ۲۱۵ تا ۲۲۰٫

[۲۰] همان،ص ۲۱۵٫

[۲۱] همان،ص۲۳۲٫

[۲۲] همان، ص۵۱ ، سؤال ۹۳٫

[۲۳] پاسخ دفتر حضرت آیت الله خامنه ای به استفتاء مؤسسه رواق حکمت

[۲۴] پاسخ دفتر حضرت آیت الله مکارم شیرازی به استفتاء مؤسسه رواق حکمت

[۲۵] غیر از مسجد الحرام و مسجد پیغمبر (ص) و حرم امامان که حتی اگر توقف هم نکنند بلکه اگر از یک در داخل و از در دیگر خارج شود یا براى برداشتن چیزى برود باز هم حرام است؛ توضیح المسائل (المحشى للإمام الخمینی)، ج ‏۱، ص ۲۱۲، مسأله ۳۵۵٫

[۲۶]- توضیح المسائل (المحشى للإمام الخمینی)، ج‏۱، ص ۳۹۶، س ۲۰۲٫

-[۲۷]  توضیح المسائل (المحشى للإمام الخمینی)، ج‏۱، ص ۲۳۰، س ۱۸۲٫

[۲۸] مجمع المسائل (للگلپایگانی)، ج‏۱، ص ۱۵۲، س ۹۵٫

[۲۹] .  وسائل‏الشیعه ج : ۱ ص : ۶۳، باب ۱۰،  بَابُ عَدَمِ جَوَازِ الْوَسْوَسَهِ فِی النِّیَّهِ وَ الْعِبَادَهِ ، حدیث ۱۳۷




کلیدواژه ها: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,



ثبت نظر


4 + 2 =