دایره المعارف اسلام پدیا » جایگاه شأن نزول در تفسیر قرآن
منوی اصلی

جایگاه شأن نزول در تفسیر قرآن

تاریخ: ۲۶ اسفند ۱۳۸۹ در باب: نزول قرآن

آیات و سوره های قران کریم بر دو قسم است؛ الف: دسته ای از آنها بدون این که رویدادی رخ داده و پرسشی مطرح شده باشد نازل شده اند مانند برخی از آیاتی که مردم را به اندیشه توحیدی و اعتقاد به مبداء و معاد و نبوّت و اصول عالی اخلاقی و رفتار مطبوع انسانی دعوت می کند یا از تفاصیل و جزئیات عالم پس از مرگ و برزخ و قیامت و احوال نیکان و بدان گزارش می دهد و یا برخی از آیاتی که تاریخ و قصص پند آموز امت های گذشته و فرجام کار هر گروه را نام می برد.[۱]

ب. دسته دیگری از آیات در پی حادثه و یا واقعه ای که رخ داده و یا پرسشی که مطرح شده نازل شده اند.

در اصطلاح مفسران و دانشمندان علوم قرآنی، آن رویداد یا پرسشی که به اقتضای آن، قسمتی از یک آیه یا بخشی از آن و یا چند آیه و یا یک سوره از قرآن کریم همزمان یا در پی آن نازل شده است، سبب و شأن نزول می گویند.[۲]

در مورد جایگاه شأن نزول در فهم قران کریم چند دیدگاه وجود دارد:

۱٫ برخی از دانشمندان اسلامی هر گونه تفسیری را بدون شناخت شأن نزول آیات، ناممکن می دانند. واحدی می گوید: آگاهی از سبب نزول آیات، مهم ترین امری است که شناخت صحیح آیات قران بدون اطلاع از آن ممتنع است.[۳]

جلال الدین سیوطی نیز همین سخن را مورد توجه قرار می دهد.[۴]

۲٫ برخی دیگر بر این تصوراند که جستجو در اسباب نزول آیات صرفاً یک موضوع تاریخی و کشف رخدادهای زمان گذشته است که ارزش علمی چندانی ندارد.[۵]

۳٫ حق این است که از یک سو شأن نزول در فهم آیات قرآنی و تفسیر آن نقش بسزایی دارد. هر کس با سبک و اسلوب بیان قرآن آشنا باشد متوجه می شود بسیاری از آیات با اکتفاء به قرائن موجود در جو و فضای زمان نزول، بیان شده اند. بنابرین آگاهی نسبت به زمان و مکان و اشخاص و شرایط و مقتضیّات و اسباب نزول نقش عمده ای در رفع ابهام از چهره آیات و فهم مدلول آن ها دارد. علّامه طباطبایی می نویسد حوادث و وقایعی که در روزهای دعوت برای پیامبر(ص) رخ داد و نیاز های ضروری نسبت به احکام و قوانین اسلامی، سبب نزول بسیاری از سور و آیات گردیده است و شناخت این اسباب تا حد زیادی در فهم آیه و معانی و اسرار آن کمک می کند.[۶]

ولی از سوی دیگر باید توجه داشت روایاتی که در شأن نزول آیات قرآن وارد شده اند اگر مستند و معتبر باشند هر چند در فهم آیات کمک فراوانی می کند امّا مفهوم آیات را تخصیص نمی زند و معنا را منحصر در همان مصداق و مورد خاصی نمی کند. بلکه محتوای قرآن برای همیشۀ دوران است.


[۱] سعیدی روشن، محمد باقر، اسباب یا زمینه های نزول آیات قران ص ۱۸، انتشارات یمین ۱۳۷۶٫

[۲] رجبی، محمود، روش تفسیر قرآن ص ۱۱۹، پزوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۸۵٫

[۳] اسباب یا زمینه های نزول آیات قران ص ۲۴ ، به نقل از اسباب النزول واحدی ص ۴٫

[۴] همان، به نقل از الاتقان، ج۱ ص ۶۱٫

[۵] همان، ص ۲۰٫

[۶] همان، به نقل از قرآن در اسلام ص ۱۲۳و ۱۷۶٫




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


1 + 9 =