دایره المعارف اسلام پدیا » اقسام عقل
منوی اصلی

اقسام عقل

تاریخ: ۰۸ اسفند ۱۳۸۹ در باب: عقل

عقل دارای اقسام و مراتب مختلفی است:

در اصطلاح حکما دارای دو قسم است:

۱٫ عقل نظری: عقل نظری کارش درک و شناخت واقعیت‌ها و قضاوت در باره آنها است.[۱]

۲٫ عقل عملی: عقل عملی همان قوه ای است که کنش و رفتار آدمی را کنترل می کند.[۲] یا کارش درک باید ها و نباید ها است و در واقع عقل عملی مبنای علوم زندگی می باشد و مورد قضاوت در عقل عملی این است که این کار را بکنم یا نه؟[۳] عقل عملى به تعبیر امام صادق (ع) مرکز عبودیت انسان و سرمایه تحصیل بهشت از خداى سبحان است: «العقل ما عبد به الرحمن و اکتسب به الجنان».[۴]

گاهی در برخی از کلمات عرفا، عقل دو گونه دانسته شده است: عقل جزئى و عقل کلى. عقل جزئى با سود و زیان دنیایى و عالم طبیعت سر و کار دارد و مشوب به وهم، شک و شهوت است. این عقل را “عقل حسابگر” نیز نامیده اند. در حالی که عقل کلى، از شک و وهم و شهوت و… در امان است و به دنبال آخرت و درک عالم غیب است.

عقل کلى که فوق این عقل جزئى است، مایه‏ى سعادت و راهنماى انسان است به سوى ابدیت.

عقل به لحاظی دیگر به متعارف و قدسی تقسیم می شود. عقل متعارف؛ همان است که همگان از آن بهره می برند حتی آنانی که اهل ایمان هستند.[۵]

اما عقل قدسی همان منبع معرفتی شهودی است که محل جوشش برخی از معارف می شود.

توضیح اینکه، همه ما عقل و دلی داریم که با نفس آدمی متحد هستند و وقتی دل، پاک باشد عقل نیز نورانی می شود؛ برای پاکی دل احتیاج به عقل داریم؛ یعنی ما باید بدانیم چه چیز را باید انجام دهیم و چه چیز را نباید انجام دهیم و وقتی قلب انسان پاک شد و نورانیت رسید ما به عقل قدسی یا همان عقل برین و عقل حقیقی می رسیم[۶].


[۱] شهید مطهری، ده گفتار ص۳۰-۳۱٫

[۲] جوادی آملی، عبدالله، رحیق مختوم ج۱ بخش اول ص۱۵۳٫

[۳] شهید مطهری، ده گفتار ص۳۰-۳۱

[۴] کلینی، اصول کافی، ج ۱،‌ص ۱۱، ح ۳٫

[۵] . نک: سؤال شماره ۲۲۷ (سایت اسلام کوئست: ۱۸۶۶).

[۶] با استفاده از سایت انجمن علمی دانشجویان فلسفه و حکمت دانشگاه قم.




کلیدواژه ها: , , , , ,



ثبت نظر


+ 5 = 9