دایره المعارف اسلام پدیا » چشم برزخی
منوی اصلی

چشم برزخی

تاریخ: ۲۷ بهمن ۱۳۸۹ در باب: برزخ

در عالم واقع و خارج، ما برای شناخت محیط اطراف خود و غیر محسوسات، نیاز به ابزارهایی داریم؛ مثلا اگر چشم یا گوش نداشته باشیم از داشتن برخی از علوم و فهم ها محروم هستیم. تعداد این ابزار بین همه دانشمندان اتفاقی نیست. افلاطون فقط عقل را ابزار شناخت می داند. در مقابل دانشمندان حسی اروپا؛ مانند “هیوم” نقش عقل را بسیار ضعیف می دانند و همۀ نقش ها را مربوط به حس می دانند.[۱] در بین دانشمندان اسلامی چند ابزار برای شناخت مسلم است. اول حس؛ مانند حس بینایی، حس شنوایی و … . دوم؛ عقل و سوم؛ دل.

بنابراین، طبق این ابزار ها، ما دارای چند نوع شناخت هستیم:

۱٫ شناخت حسی؛ همۀ علومی که به وسیلۀ حس به دست می آید.

۲٫ شناخت عقلی؛ مانند منطق و فلسفه.

۳٫ شناخت شهودی؛ علومی که از راه عرفان و شهود به دست می آیند.[۲]،[۳]

تمام راه های به دست آوردن علوم، از طریق کشفیات درونی و مکاشفات و چشم برزخی که نوعی از انواع مکاشفات است، مربوط به شناخت شهودی است.

شناخت شهودی از مسلمات معارف اسلامی و قرآنی ما است. رسیدن به این مرحله فقط با تزکیۀ دل و تقوای الاهی و شدت ورع به دست می آید، به طوری که ملاصدرا در تعریف علم مکاشفه می گوید: “علم مکاشفه، نوری است که بعد از پاک کردن قلب و دل؛ از زنگار صفات ناپسند، در قلب انسان ظاهر می شود”.[۴]

قرآن کریم در این باره می فرماید: “اى کسانى که ایمان آورده‏اید! اگر از (مخالفت فرمان) خدا بپرهیزید، براى شما وسیله‏اى جهت جدا ساختن حق از باطل قرار مى‏دهد (روشن‏بینى خاصّى که در پرتو آن، حق را از باطل خواهید شناخت) و گناهانتان را مى‏پوشاند و شما را می آمرزد و خداوند صاحب فضل و بخشش عظیم است!”.[۵]

یا می فرماید: “و آنها که در راه ما (با خلوص نیت) جهاد کنند، قطعاً به راه‏هاى خود، هدایتشان خواهیم کرد و خداوند با نیکوکاران است”.[۶] همان طور که بیان شد تنها راه به دست آوردن این نو ع شناخت، فقط از راه تزکیۀ دل از ناپاکی ها به دست می آید، تا بعد از آن نور حقیقت بتواند در آن بتابد. ادلۀ اثبات این نوع شناخت فراوان و گسترده است. که از حوصلۀ این مقال خارج است، ولی همین مقدار باید گفت که در میان فلاسفۀ اروپایی هم کسانی؛ مانند “ویلیام جیمز” و عده زیاد دیگری، شناخت شهودی را قبول دارند.[۷]

واردات (آنچه بر قلب انسان الهام می شود) قلبى و مکاشفات به چهار دسته تقسیم مى شوند:

۱٫ وارداتى که به علوم و معارف مربوط اند. این نوع واردات “ربانى” نامیده مى شوند.

۲٫ وارداتى که به خیرات و ملکات فاضله فرا مى خوانند. این دسته، “مَلَکى” خوانده مى شود.

۳٫ وارداتى که به لذّت هاى نفسانى دعوت مى کنند. این قسم، “نفسانى” نامیده مى شوند.

۴٫ وارداتـى که بـه تمرّد و عصیان از حق فرا مى خوانند. این نوع “شیطانى” خوانـده مـى شوند.[۸]

با توجه به این مطالب، مشخص شد که هر امر غیر حسی را نمی توان الهام ربانی دانست؛ زیرا در این مرحله، بسیار اتفاق می افتد که واردات نفسانی و شیطانی بر عده ای با واردات ربانی اشتباه می شود.

برای شناخت صفات انسان های صاحب کرامت به سؤال ۴۸ (سایت: ۲۸۴) مراجعه کنید.



[۱] مطهری، مرتضی، مسئله شناخت، ص۴۸ و ۴۹، انتشارات صدرا، تهران، ۱۳۷۶٫

[۲] مصباح یزدی، محمد تقی، آموزش عقاید، ص ۳۶، انتشارات بین الملل، تهران، ۱۳۷۷٫

[۳] در این باره می توانید به نمایه: امکان شناخت خدا، سؤال ۹۸مراجعه کنید.

[۴] صدر المتالهین شیرازی، محمد بن ابراهیم، تفسیر القران الکریم، ج ۲، ص ۶۹، نشر بیدار، قم، ۱۳۶۶٫

[۵] انفال، ۲۹٫

[۶] عنکبوت، ۶۹، این مجاهده، مجاهدۀ نفسانی را هم شامل می شود. نک : مسئلۀ شناخت، ص ۶۷ تا ۷۲٫

[۷] نک: مسئلۀ شناخت، ص ۶۶

[۸] مقالۀ بررسى رابطه مکاشفه در عرفان اسلامی و تـجربه دینى در عرفان و فلسفه غـربى، محسن قمى و محمد حسین زاده. برگرفته از سایت تبیان.




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


5 + 4 =