دایره المعارف اسلام پدیا » پیامبر اکرم (ص) و صله رحم
منوی اصلی

پیامبر اکرم (ص) و صله رحم

تاریخ: ۲۹ بهمن ۱۳۸۹ در باب: پیامبر (ص)

صله به معنی اتصال و ارتباط و مراد از رحم، خویشاوندان و نزدیکان است. صله رحم یعنی عملی که موجب ارتباط با خویشاوندان است.

در دین اسلام صله رحم از اهمیت خاصی برخوردار است. امام صادق (ع) در پاسخ شخصی که به امام عرض کرد: برخی از خویشاوندانم دین و مرام دیگری غیر از فکر و مرام من دارند، آیا آنان بر من حقی دارند؟ حضرت فرمودند آری حق قرابت و خویشاوندی را چیزی قطع نمی‌کند. اگر با تو همفکر و هم عقیده باشند که دو حق بر تو دارند یکی حق خویشاوندی، دوم حق اسلام و مسلمانی.[۱]

در روایات دیگری فرموده‌اند: شما با نزدیکانتان صلح رحم یا همان نیکی بکنید ولو آن‌ها با شما قطع رابطه کرده باشند شما قطع رابطه نکنید. حضرت امام علی (ع) می‌فرمایند: با خویشاوندانتان پیوند برقرار کنید اگر چه آنها با شما قطع رابطه کنند.[۲]

البته، در روایات برای صلۀ رحم حداقل هایی معین کرده‌اند مثل سلام کردن[۳] یا نوشانیدن یک شربت آب[۴] یعنی با سلام کردن به آنان و یا نوشانیدن یک جرعه آب به آنان صله رحم محقق می شود.

گفتنی است که دین اسلام در رابطه با خویشاوندان کافر و مشرکی که معاند اسلام و ستیزه‌جو هستند، سفارش به صله رحم نکرده است. قرآن کریم در این باره می‌فرماید: پیامبر و گرویدگان به او نباید برای مشرکان هرچند خویشاوندان آنها باشند از خدا آمرزش طلبند بعد از اینکه آنها را از اهل دوزخ یافتند.[۵] بدیهی است که آمرزش خواستن، استغفار کردن و دعا کردن جزء محدودۀ صله رحم حساب می‌شود.

و همچنین می‌فرماید: «و استغفار ابراهیم براى پدرش [عمویش آزر]، فقط بخاطر وعده‏اى بود که به او داده بود (تا وى را بسوى ایمان جذب کند) امّا هنگامى که براى او روشن شد که وى دشمن خداست، از او بیزارى جست به یقین، ابراهیم مهربان و بردبار بود.»[۶]در این آیه بیان شده است که ابراهیم برای عمویش استغفار کرد و یکی از موارد صله رحم را عمل کرد ولی بعد از این که متوجه شد او دشمن خداست از او بیزاری جست و با او قطع رحم کرد.

وقتی نبی مکرم اسلام (ص) در سال سوم بعثت دعوت خود برای نزدیکان خود مطرح کرد ابولهب به دشمنی با او برخاست اما پیامبر در آن زمان از او تبری نجست. در مراحل بعدی که ابولهب دشمنی خود را تشدید و آشکار کرد و به ستیز با پیامبر (ص) و پیام او برخاست و پس از نزول سوره «تبّت» در شأن ابولهب و همسرش، پیامبر اکرم (ص) با او قطع رحم کرد.

امام سجاد (ع) در صلوات بر حضرت رسول (ص) این طور می‌فرماید: ” و در راه دعوت به سوی تو با نزدیکان خود دشمنی کرد، و در راه خشنودی تو، با قبیله‌اش جنگ کرد، و برای زنده کردن دین تو از نزدیکان خود دور شد، و نزدیکانش، را که تو را انکار کردند از خود دور ساخت، و بیگانگان را که دین تو را پذیرفتند به خود نزدیک گردانید، و برای تو با دورترین مردم دوستی کرد، و با نزدیک‌ترین مردم دشمنی کرد.”[۷]

مرحوم سید علی خان در شرح صحیفه می‌فرماید: قطع کرد رحمش را قطعاً و از آن‌ها دور شد و عاقشان کرد و به عبارت بهتر کَنْد الفتش را با آن‌ها و ترک کرد بِرّ و نیکی را با آن‌ها…. عمل رسول خدا (ص) با قوم و عشیره‌شان از قریش و بنی مطلب و بنی هاشم این طور بود که آن‌هایی که با او جنگیدند و او را دروغگو دانستند و خواستند که نور خدا را خاموش کنند، جنگید و جمع کثیری از آن‌ها را در بدر و أحد کُشت و اسیر گرفت وبه خاطر خداوند به آن‌ها رأفت و عطوفت نکرد .[۸]


[۱]. ری‌شهری، محمد مهدی، میزان الحکمه، ج ۴، ص ۸۳٫

[۲]. صلوا ارحامکم وأن قطعوکم؛ وسائل، ج ۱۱، ص ۱۷۵٫

[۳]. حضرت رسول(ص) می‌فرمایند: صلوا أرحامکم فی الدنیا ولو با السلام / بحار الانوار / ج ۷۱ / ص ۱۰۴٫

[۴]. امام صادق علیه السلام: صل رحمک ولو بشربه من ماء / بحار الانوار / ج ۷۴ / ص ۱۱۷٫

[۵]. توبه ۱۱۳ /  «ما کانَ لِلنَّبِیِّ وَ الَّذینَ آمَنُوا أَنْ یَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِکینَ وَ لَوْ کانُوا أُولی قُرْبى مِنْ بَعْدِ ما تَبَیَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحابُ الْجَحیمِ» ر.ک. / طباطبائی / محمد حسین / المیزان / ج ۹ و ۱۰ / ص ۲۸۲ / منشورات ذوی القربی / بی‌جا / بی‌تا.

[۶]. توبه ۱۱۴ / «وَ ما کانَ اسْتِغْفارُ إِبْراهیمَ ِلأَبیهِ إِلاّ عَنْ مَوْعِدَهٍ وَعَدَها إِیّاهُ فَلَمّا تَبَیَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوُّ لِلّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ إِنَّ إِبْراهیمَ َلأَوّاهٌ حَلیمٌ» / ممتحنه ۴ / «قَدْ کانَتْ لَکُمْ أُسْوَهٌ حَسَنَهٌ فی إِبْراهیمَ وَ الَّذینَ مَعَهُ إِذْ قالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنّا بُرَآؤُا مِنْکُمْ وَ مِمّا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّهِ کَفَرْنا بِکُمْ وَ بَدا بَیْنَنا وَ بَیْنَکُمُ الْعَداوَهُ وَ الْبَغْضاءُ أَبَدًا حَتّى تُؤْمِنُوا بِاللّهِ وَحْدَهُ إِلاّ قَوْلَ إِبْراهیمَ ِلأَبیهِ َلأَسْتَغْفِرَنَّ لَکَ وَ ما أَمْلِکُ لَکَ مِنَ اللّهِ مِنْ شَیْ‏ءٍ رَبَّنا عَلَیْکَ تَوَکَّلْنا وَ إِلَیْکَ أَنَبْنا وَ إِلَیْکَ الْمَصیرُ».

[۷]. صحیفه سجادیه علیه السلام / ص ۴۸ / ترجمه مهندس یاسر عرب / چاپ اول ۱۳۸۰ / انتشارات گلی / و کاشف فی الدعاء الیک حامّتَهُ * وحارب فی رضاک أسْرَتَهُ * وقطع فی احیاء دینک رِحَمَهُ * وأقصی الادْنینَ علی جُحودهم * وقَرَّبَ الاقصین علی استجابتهم لک * و والی فیک الابعدین * وعادی فیک الاقربین *.

[۸]. حسینی مدنی شیرازی / سید علی خان / ریاض السالکین / ج ۱ / صص ۴۶۵ و ۴۶۶ / چاپ ۶ / اجماعه المدرسین.




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


6 + = 7