دایره المعارف اسلام پدیا » وجود بهشت و جهنم در حال حاضر
منوی اصلی

وجود بهشت و جهنم در حال حاضر

تاریخ: ۲۸ بهمن ۱۳۸۹ در باب: بهشت و جهنم

ایمان به بهشت و جهنم، به عنوان جایگاه ابدى انسان پس از قیامت و ایمان به کیفیت تکوّن یا تکامل آن دو، از جمله موارد ایمان به غیب است که علم و ایمان به آنها جز از راه نقل و مراجعه به آیات و روایات حاصل نمى‏گردد و در عین حال تا مرئى انسان در آخرت واقع نشوند از کمون غیب خارج نگشته و از هر حیث مکشوف نشده و ابهامات آن برطرف نمى‏شود. اما وجود این ابهامات آن قدر نیستند که به اصل ایمان به آنها و یقین به میعاد الاهى و حوادث کلى آن، خللى ایجاد کنند. از جمله‏ى ابهامات در مورد بهشت و جهنم، همین امر است که آیا بهشت و جهنم اکنون موجودند یا خیر؟ اگر موجودند در کجایند؟ اکنون چگونه‏اند: مکان های بایرى هستند که انسان به آنها کیفیت مى‏بخشد، یا نیمه کاره‏اند و انسان آن را تکمیل مى‏کند، یا به طور کامل خلق شده‏اند و انسان در آخرت وارد آنها مى‏شود و یا این که بهشت و جهنم، در آخرت خلق مى‏شوند؟ و… .

در تبیین سؤالات فوق، باید دو امر مورد بررسى قرار گیرد:

الف-نحوۀ تأثیر عمل انسان بر ره آوردهاى اخروى او؛

ب- اقسام بهشت‏ و جهنم‏ و دیدگاه‏هاى مختلف در مورد آن دو.

الف- نظریات ارایه شده در زمینۀ “نحوه ی تأثیر عملکرد انسان بر پاداش یا عقاب اخروى او”:

۱٫ پاداش یا ثواب اخروى به صورت قراردادى بر عملکرد و نیات و افکار انسان در دنیا، مترتب مى‏گردند، نظیر حدود و تعزیرات شرعى یا جرایم راهنمایى و رانندگى. پس بین این اعمال دنیوى با آن حوادث اخروى رابطه‏اى حقیقى برقرار نیست.

۲٫ پاداش و ثواب اخروى از نوع تبدیل انرژى به ماده است؛ یعنى آن انرژى که انسان در دنیا به مصرف کار خیر یا شر رسانیده، در آخرت به ماده تبدیل شده و سبب متنعّم یا معذّب بودن او مى‏گردد.

۳٫ اعمال و افکار و حالات انسان، داراى ظاهرى و باطنى هستند، و در دنیا، براى نوع انسان‏ها، تنها ظواهر آن امور مشهود است و اغلب از بواطن آن بى‏خبرند، تا این که بواطن آنها پس از مرگ، در برزخ و به طور کامل در قیامت، آشکار گشته و همان بواطن، سبب متنعم یا معذب شدن فرد مى‏شوند.

۴٫ اعمال و افکار و حالات انسان همان گونه که از ارکان و جوارح و جوانح انسان صادر مى‏شوند، بر سیرت و باطن او اثر نهاده و آن را شکل مى‏دهند، گرچه انسان از این تأثیرگذارى و آن سیرت باطنى خود غافل است. در دنیا صورت‏ها مشهود اغلب انسان‏ها هستند و در آخرت، سیرت‏ها در ظاهر پدیدار گشته و بواطن نیز هویدا شده و انسان با سیرتى که دردنیا به خود بخشیده است ظهور مى‏کند و این ظهور باطن، سبب متنعّم یا معذب بودن او مى‏شود.

دو نظریه‏ى اول با ظواهر آیات و روایات ناسازگار بوده و نمى‏توانند توجیه‏گر عذاب‏ها یا نِعم اخروى گردند، و دو نظریه‏ى بعد، گرچه با ظواهر برخى از آیات[۱] و روایات سازگارند، لکن تنها توجیه گر برخى از وقایع برزخ و قیامت (بهشت و جهنم) هستند نه تمامى آنها.

ب- نظریات ارایه شده در زمینه ی “توجیه بهشت و جهنم و انحای آن دو”:

۱٫ وعده و وعید و انذار و تبشیر إله به بهشت و جهنم، تنها جنبۀ تربیتى دارد و لزومى ندارد که حتماً بهشتى و جهنمى در کار باشد. همین که مردم به طمع بهشت و از ترس جهنم، صالح شوند و از قبایح و مفاسد دور شوند، به بهشت رسیده و از جهنم رهیده‏اند و مقصود خداوند که هدایت و اصلاح انسان است حاصل مى‏شود و همین کافى است.

۲٫ بهشت، همان جامعۀ بى‏طبقه توحیدى و جهنم نظام سرمایه‏دارى است و چیزى فراتر از این دو نیست، پس طالبان بهشت، باید نظام کارگرى را ایجاد کنند، تا به بهشت در همین دنیا برسند و از جهنم سرمایه‏دارى برهند.

۳٫ بهشت در کُراتى دیگر در همین دنیاست که با تکامل و پیشرفت نجوم و تکنولوژى مى‏توان آن جا را تسخیر کرد و از جهنم زمین رها شد.

۴٫ بهشت؛ یعنى اتصاف به فضایل و جهنم؛ یعنى ابتلاى به رذایل، پس آن که طالب بهشت است و خواهان نجات از دوزخ، باید به تخلیۀ رذایل پرداخته و به فضایل تحلیه نماید.

این چهار توجیه که از سوى مادی گرایان و التقاطیون ارایه شده است، با ظاهر آیات و روایات و نیز اهداف رسالت و انزال کتب و ایمان به غیب و… منافات داشته و مردود است؛ زیرا بهشت و جهنمى که اغلب آیات قرآن توصیفگر آنها هستند، پس از مرگ انسان و در قیامت عرضه مى‏شوند و سراى جاودانى اویند، نه دنیوى و گذرا و فانى.

۵٫ بهشتى که حضرت آدم و حوا (ع) پس از خلقت به آن وارد شدند و پس از مدتى از آن جا خارج و به زمین هبوط کردند. آن بهشت مرحله‏اى از دنیا به حساب مى‏آید و إلا آدم (ع) از آن خارج نمى‏شد. به علاوه اعمال انسان در پیدایش و کیفیت آن هیچ دخالتى نداشته است.

۶٫ بهشت یا جهنم مثالى (برزخى): تجلّى بواطن اعمال انسان و سیرت برزخى انسان‏ها، براى “أهل دل و معنا”، قبل از مرگ و براى مؤمنان محض و کافران محض، در قبر پس از مرگ است، که این رؤیت بواطن اعمال و مؤانست با آنها، سبب متنعّم یا معذب بودن آنها قبل از حشرِ در قیامت مى‏گردد.

این بهشت و جهنم چون قبل از حشر و قیامت است، از مراحل دنیا و مراتب آن به حساب آمده و در دنیا بر هر فردى محیط مى‏باشند و مشهود اولیاى إلاهى، گشته و یا در عالم خواب رؤیت مى‏گردند. این نظر با دیدگاه‏هاى سوم و چهارم از موارد تأثیر اعمال انسان بر عذاب یا پاداش او توجیه پذیرند.[۲]

۷٫ بهشت و جهنم اخروى: از آیات و روایات استفاده مى‏شود که این بهشت و جهنم نیز اکنون موجودند و بخشى از آن در معراج مورد مشاهدۀ پیامبر اکرم (ص) واقع شد.[۳] به این صورت که هر انسانى که متولد مى‏شود براى او دو جایگاه، یکى در بهشت و دیگرى در جهنم تعبیه مى‏شود، که اگر با اعمال صالحه و ایمان از دنیا برود، وارد سراى بهشتى خود مى‏شود و إلا به جهنم و سراى دوزخى افکنده مى‏شود. لکن قرار دادن آن جایگاه در مراتب مختلف بهشت یا جهنم و نیز کیفیت تنعّم یا عذاب در آن عالم وابسته به اعمال انسان در این دنیاست.

به سند معتبر از حضرت صادق (ع) منقول است که: «حق تعالى هیچ کس را خلق نفرموده است مگر آن که منزلى در بهشت و منزلى در جهنم برایش قرار داده است، پس چون اهل بهشت در بهشت و اهل جهنم در جهنم ساکن مى‏شوند، منادى ندا مى‏کند اهل بهشت را که نظر کنید به سوى جهنم، پس مشرف مى‏شوند و نظر مى‏کنند به سوى جهنم و منزلهاى ایشان را در جهنم به ایشان نشان مى‏دهند که این منزلى است که اگر معصیت الهى مى‏کردید، داخل این منازل مى‏شدید، پس چندان ایشان را فرح و شادى روى دهد، که اگر مرگ در بهشت باشد، بمیرند از شادى آنانکه از چنین عذابى نجات یافته‏اند. پس منادى ندا کند اهل جهنم را که به جانب بالا نظر کنید؛ چون نظر کنند، منازل ایشان را در بهشت و نعمت‏ها که در آنجا مقرر شده به ایشان بنمایانند و بگویند به ایشان که اگر اطاعت الهى مى‏کردید این منازل را متصّرف مى‏شدید؛ پس ایشان را حالى رو دهد از اندوه که اگر مرگ باشد بمیرند. پس منازل اهل جهنم را در بهشت به نیکوکاران دهند و منازل اهل بهشت را در جهنم به بدکاران دهند و این است تفسیر این آیه که حق تعالى در شأن اهل بهشت مى‏فرماید: ایشان‏اند که به میراث مى‏برند بهشت را و در آن مخلّد و پایدار خواهند[۴] ».[۵]

بنابراین، آن بهشت و جهنم که در قیامت، منزلگاه ابدى انسان خواهند بود اکنون موجودند و توسط افکار و حالات و افعال انسان تکمیل گشته و کیفیت آنها رقم مى‏خورد، اما تا قیامت برپا نشود، کسى به آن دو وارد نگشته و براى کسى جز رسول الله (ص) در معراج مشهود واقع نشده‏اند.

پس؛ الف- بهشت حضرت آدم (ع) و حوا (س)

ب- بهشت و جهنم‏هایى که قبل از مرگ در خواب یا بیدارى و حین مرگ و یا پس از مرگ در برزخ (قبر) مشهود انسان واقع مى‏شوند، بهشت و جهنم مثالى و دنیایى و جلوه و نمایى از آن بهشت یا جهنم اخروى هستند، نه خود آنها.


[۱] نساء، ۱۰ ؛ توبه، ۳۴ – ۳۵ و… .

[۲] ر.ک: حسینی طهرانى، محمد حسین، معادشناسى، ج۲، ص ۱۵۷ – ۱۹۲٫

[۳] همان، ص ۲۹۲- ۳۲۰؛ تفاسیر ذیل آیه ۱، اسراء.

[۴] بحار الانوار، ج۸، ص ۲۸۷ و ۱۲۵؛ منقول از: شیخ عباس قمى، منازل الاخره، ص ۱۲۹ – ۱۳۰٫

[۵] مؤمنون، ۱۰ – ۱۱٫




کلیدواژه ها: , , , ,



ثبت نظر


+ 9 = 15