دایره المعارف اسلام پدیا » وجوب تخییری نماز جمعه
منوی اصلی

وجوب تخییری نماز جمعه

تاریخ: ۲۶ بهمن ۱۳۸۹ در باب: نماز جمعه

نماز جمعه یکی از عبادات اجتماعی اسلام است که در قرآن نیز به آن اشاره شده است و مردم نیز در عمل به آن امر شده اند.[۱] این عبادت به اجماع فریقین از واجبات است[۲] که در زمان وجود معصوم(ع) باید اقامه شود. در زمان غیبت اگر چه برخی از فقها قائل به وجوب عینی و تعیینی نماز جمعه شده اند[۳] ولی اکثر آنان نظریۀ وجوب تخییری[۴] نماز جمعه را پذیرفته اند از جمله این فقها ؛ شیخ طوسی در کتاب نهایه اش است که می توان این نظریه را به او نسبت داد و در تبعیت از ایشان، عدۀ زیادی از فقها وجود دارند که نظریۀ شیخ طوسی را قبول کردند[۵] به طوری که برخی بر این مطلب ادعای اجماع کرده اند؛ مثلا شهید شیخ زین الدین و  عالم محقق شیخ علی در شرح ” قواعد” و برخی دیگر را می توان از جمله این افراد نام برد.[۶]

اما فقها متاخر به روشنی این نظریه را اعلام کرده اند که به ذکر عبارات آنان بسنده می کنیم.

محقق کرکی: علما امامیه از زمان امامان معصوم(ع) تا زمان ما اجماع داشته و دارند که در زمان غیبت نماز جمعه وجوب عینی ندارد، بلکه وجوب آن تخییری است.[۷]

وحید بهبهانی: از آن چه ذکر کردیم مشخص می شود که قول به وجوب تخییری نماز جمعه با افضلیت نماز جمعه اقوا است.[۸]

سید حسین مجتهد کرکی(م ۱۰۰۱): ایشان کتابی دارد به نام ”  اللمعه فى عدم عینیه صلاه الجمعه” که در آن اثبات وجوب تخییری نماز جمعه است.[۹]

محمد بن حسن فرزند شهید ثانی: ایشان وجوب تخییری نماز جمعه را ثابت می داند.[۱۰]

صاحب جواهر: وجوبی که در نماز جمعه ثابت شده است وجوب تخییری است.[۱۱]

سید کاظم یزدی صاحب عروه الوثقی:  ایشان می گوید: “نماز جمعه در زمان غیبت امام- علیه و على آبائه الکرام أفضل الصلاه و السلام-واجب تخییرى است بنا بر اقوى.”[۱۲]

آیت الله خویی: بر حسب اخبار و روایات، وجوب نماز جمعه، وجوب تخییری است.[۱۳]

سید احمد خوانساری: ایشان قول به وجوب تخییری را به عدۀ زیادی از فقها نسبت می دهد.[۱۴]

حضرت امام خمینی: در روز جمعه انسان مى‏تواند به جاى نماز ظهر دو رکعت نماز جمعه بخواند.[۱۵]

آیت الله بهجت: در روز جمعه انسان مى‏تواند بنا بر أظهر به جاى نماز ظهر دو رکعت نماز جمعه بخواند و در عصر غیبت وجوب آن تخییرى است یعنى نماز جمعه کفایت از نماز ظهر مى‏کند.[۱۶]

مقام معظم رهبری: نماز جمعه در عصر غیبت واجب تخییری است.[۱۷]

آیت الله سیستانی: مسأله نماز جمعه واجب تخییرى است.[۱۸]

آیت الله فاضل لنکرانی و آیت الله مکارم شیرازی:  نماز جمعه در زمان غیبت کبرى واجب تخییرى مى‏باشد، یعنى میان نماز جمعه و نماز ظهر مخیّر است، ولى در زمانى که حکومت عدل اسلامى مى‏باشد و نماز جمعه اقامه شود، بهتر آن است که نماز جمعه خوانده شود.[۱۹]

در استدلال به این که وجوب نماز جمعه در عصر غیبت، وجوب تعیینی است یا تخییری، به برخی از روایات اشاره شده است ولی فقها در نهایت به اصول عملیه تمسک کرده اند و گفته اند: اگر شک کردیم که نماز جمعه در عصر غیبت وجوب تعیینی دارد یا وجوب تخییری (البته بعد از این که اصل مشروعیت آن در زمان غیبت ثابت شده باشد)، باید از قاعدۀ دوران امر بین تعیین و تخییر استفاده کنیم. بر طبق این قاعده[۲۰] می گوییم: در چنین دورانی اصل این است که خصوصیت و تعیین نفی شود ،که نتیجۀ این نفی خصوصیت، قطعاً وجوب تخییری است.[۲۱]


[۱] جمعه،۹٫

[۲] طباطبایی بروجردی، حسین،البدر الزاهر فی صلاه الجمعه و المسافر،ص ۱۱،قم،۱۴۱۶٫

[۳] این نسبت در رسالۀ نماز جمعه شهید ثانی مشهود است ولی مرحوم وحید بهبهانی نسبت این رساله و این قول را به شهید ثانی به شدت رد می کند . نک : وحید بهبهانی،محمد باقر،مصابیح الظلام،ج۱، ص ۴۰۱،موسسه العلامه الوحید البهبهانی،قم،۱۴۲۴٫

[۴] واجب تخییرى به این معنى که مکلّف در روز جمعه مخیّر است که نماز جمعه را بخواند در صورتى که شرائطش موجود باشد، یا نماز ظهر به جا آورد پس اگر نماز جمعه را به جا آورد، کفایت از ظهر مى‏کند. نک: توضیح المسائل (المحشى للإمام الخمینی)، ج‏۱، ص ۴۰۵،دفتر انتشارات اسلامی،قم،۱۴۲۴٫

[۵] جعفریان،رسول،دوازده رساله فقهى درباره نماز جمعه، ص۴۱۱،قم،بی جا، بی تا.

[۶] دوازده رساله فقهى درباره نماز جمعه، ص ۶۰۶٫

[۷] کرکی عاملی،علی بن حسین،رسائل محقق کرکی،ج۱،ص ۱۴۷ و ۱۴۸،کتابخانه آیت الله مرعشی و دفتر نشر اسلامی،قم، ۱۴۰۹٫

[۸] مصابیح الظلام،ج۱، ص ۴۰۳٫

[۹] دوازده رساله فقهى درباره نماز جمعه، ص: ۸۶

[۱۰] استقصاء الاعتبار فی شرح الاستبصار، ج‏۷، ص: ۲۶۲

[۱۱] نجفی،محمد حسن ،جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، ج‏۱۱، ص ۳۳۶،دار احیاء التراث العربی،بیروت،بی تا.

[۱۲] یزدی طباطبایی،سید محمد کاظم،سؤال و جواب (للسید الیزدی)، متن، ص ۷۹،مرکز النشر العلوم الاسلامی،تهران،۱۴۱۵٫

[۱۳] خویی، ابوالقاسم، التنقیح فی شرح العروه الوثقى، ج‏۶، ص ۴۰و ۵۷،بی جا، بی تا.

[۱۴] خوانساری، سید احمد،جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، ج‏۱، ص ۵۲۳، موسسه اسماعیلیان،قم، ۱۴۰۵٫

[۱۵] این مطلب به معنای وجوب تخییری است نک : توضیح المسائل (المحشى للإمام الخمینی)، ج‏۱، ص ۴۰۵٫

[۱۶] توضیح المسائل (المحشى للإمام الخمینی)، ج‏۱، ص ۴۰۶٫

[۱۷] خامنه ای ،سید علی، اجوبه الاستفتاءات، س ۶۰۶ و ۶۱۱با استفاده از نرم افزار پرسمان.

[۱۸] توضیح المسائل (المحشى للإمام الخمینی)، ج‏۱، ص ۴۰۵٫

[۱۹] توضیح المسائل (المحشى للإمام الخمینی)، ج‏۱، ص ۴۰۶٫

[۲۰] در دوران امر بین تعیین و تخییر براءه عقلی و نقلی  بر عدم تعین و خصوصیت است.

[۲۱] نک:التنقیح فی شرح العروه الوثقى، ج‏۶، ص: ۵۷




کلیدواژه ها: , , , , , ,



ثبت نظر


+ 7 = 9