دایره المعارف اسلام پدیا » هدف از آفرینش انس و جن
منوی اصلی

هدف از آفرینش انس و جن

تاریخ: ۲۹ بهمن ۱۳۸۹ در باب: جن

براى روشن شدن موضوع، توجه به چند مطلب لازم است:

مطلب اول؛ هدف خداوند از آفرینش کل مخلوقات به طور کلی:

توجه به نکاتی ما را در دست یابی به تصویری واضح از هدف خداوند در آفرینش مخلوقات، یاری می رساند:

۱- خداوند متعال به مقتضاى این که واجب الوجود است و وجود او وابسته به چیزى نیست، هیچ محدودیتى و نقصى ندارد و همه کمال‏ها را دارا است.

۲- از جمله کمالات او فیاض و جواد بودن است. خداوند در قرآن مى‏فرماید: (و عطاى پروردگارت منع نشده است).[۱]خداوند متعال، براى عطا کردن از ناحیه‏ خودش، هیچ محدودیتى ندارد و هر چیز که لایق عطا شدن باشد، عطا مى‏شود.

۳- هر خیر و کمالى ناشى از وجود و هر شرّ و نقصى ناشى از عدم است؛  مثلاً علم، خیر و کمال است و جهل، شرّ و نقص. و نیز قدرت، در مقابل عجز و ناتوانى، کمال و خیر است. پس معلوم مى‏شود که وجود خیر است، و در مقابل آن، هر شرّ و نقصى از عدم است.

۴- با توجه به مقدمه سوم مى‏توان دریافت که فیاض و جواد بودن خداوند با آفریدن و ایجاد کردن محقق مى‏شود. پس لازمه‏ فیاض بودن آفریدن است.به عبارت دیگر، اگر چیزى لایق آفریده شدن باشد و خداوند آن را نیافریند، این نیافریدن با توجه به خیر بودن وجود، منع از خیر است و بخل محسوب مى‏شود و بخل از خداوند محال است. از این مقدمات نتیجه مى‏گیریم، اگر سؤال شود چه چیز باعث شد خدا بیافریند؟ پاسخ این است که فیاض بودن او باعث آفرینش شده است.

نکته قابل توجه آن است که اگرچه هدف فاعل، به این معنا که برای تأمین نیازها و جبران نقص خود، دست به خلقت زده باشد، برای خدا تصور ندارد چون بی نیاز مطلق است و نقصی در او راه ندارد، اما فعل خداوند باید هدف داشته باشد (هدف فعل)، زیرا خداوند حکیم است و از شخص حکیم کار بیهوده و عبث صادر نمی شود، نظام آفرینش نظامی است هدفمند که در راستای اهداف عالیه ذات باریتعالی بنیان نهاده شده و در آن اثری از اعوجاج و آشفتگی پیدا نیست و ذرات عالم با زبان بی زبانی می گویند:

نیست در دایره یک نقطه خلاف از کم و بیش   که من این مسأله بی چون و چرا می بینیم

مطابق نص آیات قرآنی، خالق موجودات، اشیاء و پدیده ها را نه باطل آفرید و نه بازیچه، بلکه محور و اساس آفرینش او بر مبنای حق استوار گشته است که در این نظام احسن ، حتی کوچکترین اجزاء آن اهداف و مقاصد بلند و ارزشمندی را تعقیب می نمایند و هیچ یک از آنها معطل و بی کار نمی باشند که:

در این پرده یک رشته بی کار نیست                                  سر رشته بر ما پدیدار نیست

مطلب دوم؛ هدف خداوند از آفرینش انسان و جن به طور اختصاصی:

تفاوت اساسی دو گروه جن و انس با انواع دیگر مخلوقات، توانایی رشد و به کمال رسیدن اختیاری آنها است؛ یعنی تا آن جا که ما علم داریم موجودات دیگر قابلیت رشد و ارتقای کمالات خود را ندارند و درجه وجودی موجودات دیگر در هر مرتبه ای که باشند ثابت خواهد بود و از همین رو است که اصطلاح مؤمن و کافر فقط برای انسان و جن معنا دارد و برای موجودات دیگر بی معنا می باشد. [۲]

درباره هدف آفرینش انسان و جن در آیات قرآن بیانات مختلفی آمده است که در حقیقت هر کدام به یکی از ابعاد این هدف اشاره می نمایند، از جمله: «من جن و انس را نیافریدم مگر این که مرا پرستش کنند»[۳] که در واقع این جمله (که مگر مرا پرستش کنند ” إِلَّا لِیَعْبُدُونِ”) استثنایى است از نفى، و شکى نیست که این استثناء ظهور در این دارد که خلقت بدون غرض نبوده، و غرض از آن منحصرا عبادت بوده، تا آنکه جن و انس خداوند را بپرستند. همچنین خداوند متعال در جای دیگری نسبت به جن و انسی که هدف از آفرینش خود را فراموش کرده و زندگی پر زرق و برق دنیا آن ها را فریب داده است، می فرماید: «اى گروه جنّ و انس! آیا رسولانى از شما به سوى شما نیامدند که آیات مرا برایتان بازگو مى‏کردند، و شما را از ملاقات چنین روزى بیم مى دادند؟! آنها مى‏گویند: «بر ضدّ خودمان گواهى مى‏دهیم (آرى،) ما بد کردیم)» و زندگى (پر زرق و برق) دنیا آنها را فریب داد و به زیان خود گواهى مى‏دهند که کافر بودند»[۴]. و در جای دیگر می خوانیم: «آن خدایی که مرگ و زندگی را آفرید تا شما را بیازماید تا کدامین بهتر عمل می کنید».[۵] (یعنی آزمایشی آمیخته با پرورش و در نتیجه تکامل) همان گونه که ملاحظه می شود همه این خطوط به یک نقطه منتهی می شود و آن پرورش و هدایت و تکامل انسان و جن است. و از این جا معلوم می شود که: هدف نهایی آفرینش انسان و جن، رسیدن به کمال و سعادت و دست یازیدن به والاترین کرامت ها و ارزش ها است. که این همه در پرتو شناخت و معرفت و عبودیت و بندگی آگاهانه و اختیاری به پیشگاه ذات احدیت میسور و ممکن خواهد بود که:« بندگی خدا گوهر گران بهایی است که باطن آن ربوبیت است»[۶] که هر کس به آن دست یافت سلطنت بر همه ما سوی الله کند. ([۷])

با توجه به مطلب یاد شده مى‏توان دریافت که هدف از آفرینش انسان و جن زمانى مى‏تواند محقق شود که آنها قابلیت رسیدن به کمال را داشته باشند و با فعلِ اختیارىِ خود، آن را تحصیل کنند. درحالى که اگر آن کمال را از ابتدا دارا مى‏بودند قطعاً کمالِ اختیارىِ آنها به شمار نمى‏آمد و هدف اصلى از آفرینش آنها نیز تحصیل نمى‏شد.

باید توجه داشت که حتى ترقى یک پله از نردبان تکامل براى انسان، تحصیل کمال اختیارى به شمار مى‏آید و به همان اندازه هدف اصلى از آفرینش را تحصیل کرده است.([۸])


[۱]-اسراء، ۲۰٫

[۲]-سوره جن آیه ۲ و ۱۳

[۳]-«و ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون »، ذاریات ، آیه ۵۶٫

[۴] . انعام، ۱۳۰؛ برای آگاهی بیشتر به پاسخ شماره ۷۹۲ (سایت اسلام کوئست: ۸۵۱) مراجعه شود.

[۵]-«الذی خلق الموت و الحیاه لیبلوکم ایکم احسن عملاً »، ملک، آیه ۲٫این آیه می تواند شامل جنیان نیز باشد چون از آیات قرآن بر مى‏آید که جن نیز مانند نوع بشر زندگى و مرگ و قیامت دارند.

[۶]-«العبودیه جوهره کنهها الربوبیه»، مصباح الشریعه در حقیقت عبودیت.

-[۷] برگرفته از سؤال ۱۲۶۸: نمایه: هدف از خلقت انسان و جهان.

[۸]- برگرفته از سؤال ۳۱۹، نمایه: هدف از خلقت.




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


7 + 5 =