دایره المعارف اسلام پدیا » مفهوم و ماهیت جنّ
منوی اصلی

مفهوم و ماهیت جنّ

تاریخ: ۲۹ بهمن ۱۳۸۹ در باب: جن

مفهوم واژه‏ جنّ:

این کلمه ۲۱ بار در قرآن مجید آمده است. جن در لغت به معناى پوشیدگى و پنهانى است و از آتش[۱] و یا آمیخته‏اى از آتش[۲] آفریده شده است. جن در عرف قرآن موجودى است با شعور و اراده که به اقتضاى طبیعتش از حواس بشر پوشیده مى‏باشد و در شرایط عادى، قابل درک حسى نیست. او مانند انسان، مکلف است و در آخرت برانگیخته مى‏شود. او مى‏تواند مطیع یا عاصى، مؤمن یا مشرک و… باشد.[۳]

ماهیت جنّ:

ملاصدرا ماهیت جن را این گونه توصیف مى‏کند: “جن وجودى در این جهان حس، و وجودى در جهان غیب و تمثیل (عالم مثال) است. اما وجودشان در این جهان، همان گونه که بیان شد هیچ جسمى که آن را نوعى از لطافت و اعتدال باشد نیست جز آنکه را روحى در خور آن، و نفسى که از مبدأ فعال بر آن افاضه شده است، مى‏باشد و ممکن است که علت ظهور و صورت پنهانى (جنّى) در برخى از اوقات، آن باشد که آنان بدن‏هاى لطیفى دارند که در لطافت و نرمى متوسط بوده و پذیراى جدایى و گرد آمدن است و چون گرد آمده و متکاثف شده قوام آن ستبر شده و مشاهده مى‏گردد. و چون جدا گشت، قوامش نازک و جسمش لطیف گشته و از دیدگان پنهان مى‏گردد؛ مانند هوا که چون تکاثف یافته و به صورت ابر در آمد مشاهده مى‏گردد و چون به لطافت خود بازگشت دیده نمى‏گردد…”.[۴] جن همانند انسان داراى روح و بدن است و داراى شعور و اراده و حرکت مى‏باشد. برخى از آنها مرد و برخى دیگر زن هستند، تولید مثل مى‏کنند و مکلف و مسئول مى‏باشند. در زندگى آنان مرگ و زندگى جریان دارد و از ایمان و کفر برخورداراند، و مؤمنین آنها در خدمت ائمه(ع) بوده و انسانهای مؤمن و شیعه را برادر خود می‏خوانند[۵]. [۶]

بنابراین جن از موجودات واقعی است که برای هدایتشان رسولانی فرستاده شده است[۷] و همچون انسان، مأمور به عبادت خداوند هستند[۸] و در اثر اطاعت و یا سرپیچی از دستورات خدا، به گروه کافر و مسلمان تقسیم می شوند.[۹] ابلیس نیز که در داستان خلقت، بر آدم سجده نکرد از طایفۀ جنیان بود[۱۰].[۱۱]


[۱] حجر، ۲۷: “والجانَّ خلقناه من قبلُ من نارالسموم”، و جان را از پیش، از آتش زهرآگین آفریدیم.

[۲] رحمن، ۱۵: “وخلق الجان من مارج من نار”؛ و جن را از آمیخته‏اى از آتش آفریدیم.

[۳] قاموس قرآن، واژه‏ى جن.

[۴] عباسى، ابراهیم ، داستان‏هاى شگفت درباره جن، ص ۲۵٫

[۵] نک: آیا جنیان مسلمان و غیر مسلمان دارند؟ ؛ میزان الحکمه، محمدی ری شهری، ناشر مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۰۳ ه. ق، ۱۳۶۲ ه. ش، ج ۲، ص ۱۱، ح ۲۶۵۸؛ اصول کافی (مترجم)، ج ۲، کتاب الحجه، “باب آمدن جن نزد ائمه(ع) و پرسیدن از مسایل دینی”، ص ۲۴۳، ح ۴٫ لازم به یادآوری است ۷ حدیث دیگر درباره جن در همین کتاب آورده شده است؛ سفینه البحار، للشیخ عباس القمی، دار الاسوه، الطبعه الثانیه، ۱۴۱۶ ه. ق، ج ۱، باب الجیم بعده النون، ص ۶۷۳؛ معارف قرآن، استاد مصباح یزدی، ص ۳۱۶٫

[۶] . اقتباس از پاسخ شماره ۱۳۸ (سایت: ۸۸۳).

[۷] انعام، ۱۳۰:” (در روز قیامت از جانب خدا خطاب شود که) اى گروه جن و انس، آیا براى شما فرستادگانى از خودتان نیامدند که آیات مرا برای شما بازگو مى‏کردند و شما را از دیدار امروزتان بیم مى‏دادند؟ گویند: ما به زیان خود گواهى مى‏دهیم (آرى فرستادگان آمدند و بیم دادند). و زندگى دنیا آنها را فریفت، و (از این رو) به زیان خود گواهى دهند که کافر بودند.”

[۸] الذاریات،۵۶

[۹] احقاف،۲۹،در این آیه به مسلمان شدن عده ای از جنیان اشاره می کند. در آیات متعددی از گروه جنیان کافر، نام برده شده است. نک: فصلت،۲۹؛ اعراف،۳۸؛ کافی، ج۱، ص ۳۹۵٫

[۱۰] . اقتباس از پاسخ شماره ۶۴۸۱، نمایه: تعلیم سحر و زیان رساندن با اذن خداوند.

[۱۱] کهف، ۵۰: ” و (به یاد آر) زمانى را که به فرشتگان گفتیم: به آدم سجده کنید پس همگى سجده کردند جز ابلیس که از (طایفه) جن بود (و گرنه فرشته گناه نمى‏کند) پس از فرمان پروردگار خود بیرون رفت‏.”




کلیدواژه ها: ,



ثبت نظر


2 + = 8