دایره المعارف اسلام پدیا » مفهوم شناسی دین
منوی اصلی

مفهوم شناسی دین

تاریخ: ۲۹ بهمن ۱۳۸۹ در باب: دین

در تفسیر «دین» آرا و مطالب گوناگونى از سوى غربیان مطرح شده است. به عنوان نمونه، «جان هیک» در کتاب «فلسفه دین» تعاریف گوناگونى از دیدگاه هاى مختلف دربارۀ‏ دین نقل مى‏کند:

الف: تعریف روان‏شناختى: «دین، احساسات، اعمال و تجربیات افراد در هنگام تنهایى است، آنگاه که خود را در برابر هر آنچه که الهى مى‏نامند، مى‏یابند.» (ویلیام جیمز)

ب) تعریف جامعه شناختى: «مجموعه‏اى از باورها، اعمال، شعایر و نهادهاى دینى که افراد بشر در جوامع مختلف بنا کرده‏اند.» (تالکوت پارسونز)

ج) تعریف طبیعت گرایانه: «مجموعه‏اى از اوامر و نواهى که مانع عملکرد آزاد استعدادهاى ما مى‏شود.» (اس. رایناخ) و همان رویکرد با همدلى بیشتر: «دین همان اخلاق است که احساس و عاطفه، به آن تعالى، گرما و روشنى بخشیده است.» (ماتیو آرنولد)

د) تعاریف دینى، مانند: «دین اعتراف به این حقیقت است که کلیه موجودات، تجلیّات نیرویى هستند که فراتر از علم و معرفت ماست» (هربرت اسپنسر).[۱]

تنوع این تفسیرها به گونه‏اى است که اندیشمندان مغرب زمین را وادار کرده تا اعتراف کنند: «اصطلاح دین، داراى یک معناى واحد که مورد قبول همه باشد، نیست. بلکه پدیدارهاى متعدد فراوانى تحت نام دین گرد مى‏آیند که به گونه‏اى با هم ارتباط دارند. ارتباطى که «لودویک ویتگنشتاین» آن را شباهت خانوادگی[۲] مى‏نامد».[۳]

در تعابیر قرآنى «دین» در دو مورد استعمال شده است:

۱٫ هر گونه اعتقاد به قدرت غیبى، چه حق باشد و چه باطل: « لَکُمْ دینُکُمْ وَ لِیَ دین‏»؛[۴] یعنی، آیین شما براى خودتان، و آیین من براى خودم‏.

۲٫ خصوص ادیان الهى: «إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ»؛[۵] یعنی، دین در نزد خدا، اسلام (و تسلیم بودن در برابر حق) است.

در تعریف دین، توجه ما به همان استعمال دوم لفظ «دین» است، که خاصّ ادیان الهى و داراى سطوح و مراحل مختلفى، مانند دین نفس الامرى و دین مرسل، است.


[۱]. ر.ک: جان هیک، فلسفه دین، ترجمه‏ راد، بهرام، ویراسته‏ بهاء الدینى خرّمشاهى، ص ۲۲-۲۳، انتشارات بین المللى الهدى، تهران، ۱۳۷۲ش.

[۲]. Family Resemblance.

[۳]. فلسفه دین، ص ۲۳ – ۲۴٫

[۴]. کافرون، ۶٫

[۵]. آل عمران، ۱۹٫




کلیدواژه ها: , , , ,



ثبت نظر


9 + = 10