دایره المعارف اسلام پدیا » معنا و حقیقت تقوا
منوی اصلی

معنا و حقیقت تقوا

تاریخ: ۲۶ بهمن ۱۳۸۹ در باب: تقوا

“تقوا” در اصل از ماده “وقی، یقی، وقایه” به معناى قرار دادن خویش در پناهگاه است.[۱] و در اصطلاح شرع، به معناى خویشتن دارى در برابر گناهان است. به عبارت دیگر تقوا یک نیروى بازدارنده ای است که به صورت یک ملکۀ نفسانی و نیروی درونی در وجود انسان به وجود می آید و او را در برابر طغیان شهوات و ارتکاب کارهای خلاف حفظ مى‏کند. کمال تقوا آن است که علاوه بر دوری از گناهان و محرمات، از مشتبهات نیز اجتناب شود.

در آیات و احادیث، از جمله در کلمات امام علی (ع) تشبیهات فراوانى براى تقوا بیان شده است که به بعضی از آنها اشاره می شود:

۱٫ زاد و توشه: قرآن تقوا را به زاد و توشه تشبیه کرده و آن را بهترین زاد و توشه شمرده و می فرماید: “توشه بر گیرید پس به درستی که بهترین توشه تقوا است”.[۲]

۲٫ لباس: قرآن تقوا را به لباس تشبیه کرده و آن را بهترین لباس دانسته است: “لباس تقوا، بهترین لباس براى انسان است.[۳]

۳٫ دژ نیرومند: در برابر خطرات گناه: امام علی (ع) می فرماید “اى بندگان خدا بدانید که تقوا دژى مستحکم و غیر قابل نفوذ است”.[۴]

۴٫ مرکب راهوار: مولای متقیان در کلام دیگری می فرماید: “تقوا مانند مرکبى راهوار است که کنترل آن در دست صاحبی است که بر آن سوار است و تا دل بهشت او را پیش مى‏برد”.[۵]

۵٫ بعضى از بزرگان، تقوا را به حالت کسى تشبیه کرده‏اند که از یک سرزمین پر از خار عبور مى‏کند، سعى دارد دامن خود را کاملا برچیند و با احتیاط گام بردارد مبادا نوک خارى در پایش بنشیند، و یا دامنش را بگیرد.[۶] از این تشبیه به خوبى استفاده مى‏شود که تقوا به این نیست که انسان انزوا و گوشه گیرى انتخاب کند، بلکه باید در دل اجتماع باشد و اگر اجتماع آلوده بوده خود را حفظ کند. [۷]

تقوا، نشانۀ ایمان به “مبدء” و “معاد” یعنى خدا و رستاخیز و معیار فضیلت و افتخار انسان و مقیاس سنجش شخصیت او در اسلام محسوب مى‏شود.[۸]

از نظر قرآن “تقوا” نور الاهى است که هر جا راسخ شود، علم و دانش‏ مى‏آفریند.[۹]


[۱] راغب اصفهانى حسین بن محمد، مفردات فی غریب القرآن، ج۱،ص ۸۸۱ ماده،”وقی”؛ دارالعلم الدار الشامیه، دمشق، بیروت‏،

۱۴۱۲ ق‏.

[۲] بقره، ۱۹۷، “وَ تَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَیْرَ الزَّادِ التَّقْوى”.

[۳] اعراف، ۲۶،” وَ لِباسُ التَّقْوى‏ ذلِکَ خَیْرٌ”.

[۴] نهج البلاغه خطبه ۱۵۷:”اعلموا عباد اللَّه ان التقوى دار حصن عزیز”.

[۵] نهج البلاغه خطبه ۱۶٫”… الا و ان التقوى مطایا ذلل، حمل علیها اهلها و اعطوا ازمتها، فاوردتهم الجنه…”.

[۶] ابو الفتوح رازى، حسین بن على‏، روض الجنان و روح الجنان فى تفسیرالقرآن، ج ۱، ص ۱۰۱ ، ‏بنیاد پژوهش هاى اسلامى آستان قدس رضوى‏، مشهد، ۱۴۰۸ ق؛ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‏۱، ص ۸۰، دار الکتب الإسلامیه، چاپ اول، تهران‏، ۱۳۷۴ ش‏.‏

[۷] تفسیر نمونه، ج ‏۲۲، ص ۲۰۴٫

[۸] حجرات، ۱۴،” إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاکُمْ”.

[۹] بقره، ۲۸۲ ” اتَّقُوا اللَّهَ وَ یُعَلِّمُکُمُ اللَّهُ “.




کلیدواژه ها: , , , , ,



ثبت نظر


3 + 4 =