دایره المعارف اسلام پدیا » مراحل و کاربردهای مختلف دين
منوی اصلی

مراحل و کاربردهای مختلف دین

تاریخ: ۲۹ بهمن ۱۳۸۹ در باب: دین

براى دین چهار مرحله مى‏توان تصور نمود که مراحل اصلى آن عبارتند از:

۱٫ دین نفس الامرى: اگر آدمیان را حقایقى کاملاً متغایر با یکدیگر بدانیم که هیچ اشتراکى بین آنها نیست، یا چنین تمایزى را بین گروه‏هایى از انسان‏ها قایل شویم، مى‏توانیم بپذیریم که خداوند براى هر فرد یا گروه، دینى خاص داشته باشد. ولى اگر افراد آدمى با تمام تفاوت‏هاى ظاهرى از گوهرى مشترک، طبیعت و فطرتى واحد برخوردارند، بدون شک «دین نفس الامرى» نیز یگانه خواهد بود. بنابراین، تلقى ما از دین به تفسیرى که از انسان ارایه مى کنیم، بستگى دارد. ادله‏ نقلى و عقلى گواه صادقى بر درستى نظر دوم است و بدون شک، دین نفس الامرى به همین گوهر مشترک نظر دارد و راه رستگارى را براى آن در بر مى‏گیرد.[۱]

پس،آنچه در علم الهى و مشیّت ربانى براى هدایت انسان به سوى رستگارى وجود دارد،دین نفس الامرى است. به دیگر سخن، دین نفس الأمرى مسیر بین مبدأ و منتهاى آدمى است. مبدأ انسان به گفته قرآن معرفت صفر است: «و خداوند شما را از شکم مادرانتان خارج نمود در حالى که هیچ چیز نمى‏دانستید»[۲]و منتهاى او بنا بر آیه: «من جنّ و انس را نیافریدم جز براى این که عبادتم کنند (و از این راه تکامل یابند و به من نزدیک شوند)»،[۳] معرفت بى نهایت است؛ زیرا عبادت نتیجه معرفت مى باشد و هر کس به اندازه‏اى عبادت مى‏کند که معرفت دارد. از این‏رو، صدرالمتألهین در تفسیر این آیه مى گوید: جنّ و آدم را جز براى دانستن نیافریدم[۴] و چون خداوند بى نهایت است، امکان معرفت به او نیز تا بى نهایت امتداد دارد.

دین نفس الامرى، نسخه‏ رستگارى و مسیر یگانه در لوح محفوظ، برای تمام آحاد بشر در  هر عصر و سرزمینی است و حقیقتى عینى و واقعیتى ثبوتى می باشد.

۲٫ دین مُرسَل: آنچه از سوى خداوند متعال براى هدایت انسان به سوى رستگارى به واسطه‏ رسولان الهى ارسال شده است، «دین مرسل» است. به دیگر سخن، دین مرسل، بخش یا تمام دین نفس الأمرى است که از طریق وحى در اختیار پیامبران الهى گذاشته مى شود تا به آدمیان برسانند.

هر چند این نام‏ها ناآشنا مى‏نماید، ولى توجه به حقیقت دین و آنچه در صحنه‏ تاریخ اتفاق افتاده، به سادگى وجود چنین مراتبى را آشکار مى‏سازد. خداوند که آدمى را خلق کرد، و از آغاز و انجامش آگاه بود، براى سعادت و فلاح این موجود، راهى روشن داشت (دین نفس الامرى) که در هر زمان بخشى از آن نسخه‏ الهى را براى آدمیان به وسیله‏ رسولان فرو فرستاد (دین مرسل).

ما در کاربردهاى مختلف لفظ «دین» نیز مى‏توانیم این مراتب را باز یابیم: هنگامى که از دین یگانه‏ الهى سخن مى‏گوییم و آن را اسلام مى‏دانیم (إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ)[۵]، یا عقاید ناصحیح را از ساحت دین، خارج مى‏شماریم، به دین نفس الامرى توجه داریم. وقتى مى‏گوییم: دین حضرت ابراهیم (‏ع) توحیدى بود. در دین حضرت موسى (‏ع) احکام سختى وجود داشت. دین اسلام، دین خاتم است، دین اسلام ناسخ ادیان گذشته است. در تمام این جملات مراد ما از دین، دین مرسل است. بى توجه به مراتب دین و کاربردهاى لفظ آن، گاه کژتابى‏هاى غریبى را در تفهیم و تفهّم به دنبال دارد.

یادآور مى‏شویم که دو مرحله،‏ «دین مکشوف» و «دین نهادى» نیز از مراحل دیگر دین به حساب مى‏آیند.

منبع برای آگاهی بیشتر:

مهدى هادوى تهرانى، ولایت و دیانت، مؤسسه فرهنگى خانه خرد، قم، چاپ دوم، ۱۳۸۰ش.


[۱] . ر.ک: جوادى آملى، عبداللَّه، شریعت در آینه معرفت، ص ۹۳ – ۹۵، انتشارات اسراء.

[۲]. نحل، ۷۸: «وَ اللَّهُ أَخْرَجَکُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهاتِکُمْ لا تَعْلَمُونَ شَیْئاً».

[۳]. ذاریات،۵۶: «وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاَّ لِیَعْبُدُون»‏.

[۴]. صدر المتألهین، الحکمه المتعالیه فى الاسفار العقلیه الاربعه، ج ۳، ص ۵۱۵، دار احیاء التراث، بیروت، چاپ سوم، ۱۹۸۱م.

[۵] . آل عمران، ۱۹٫




کلیدواژه ها: , , , , , ,



ثبت نظر


7 + 9 =