دایره المعارف اسلام پدیا » قیامت و یوم الحسرة
منوی اصلی

قیامت و یوم الحسره

تاریخ: ۲۹ بهمن ۱۳۸۹ در باب: قیامت

در قرآن کریم از قیامت و منزل اصلی انسان با نام­های مختلفی یاد شده، که یکی از آنها «یوم الحسره» است.

معنای حسرت:

معنای اصلی حسرت آشکار شدن و انکشاف است.[۱] گفته شده چون در قیامت حقایق و اسرار روشن می­شود (روزی که اسرار باطن شخص آشکار شود[۲])آن را روز حسرت خوانده­اند.[۳]

حسرت به معانی دیگری نیز استعمال شده است:

۱٫ به معنای “پشیمان شدن” (به خاطر چیزی که از دست رفته و قابل جبران نباشد)، و چون در اثر آشکار گشتن حقایق، انسان به شدت نادم و پشیمان می­گردد، آن را روز حسرت خوانده­اند. این استعمال در حقیقت استعمال در لازمۀ معنا و مجاز است.

۲٫ به معنای “از حرکت باز ماندن”؛ طبق این بیان چون آدمی در قیامت از حرکت می­ماند و دیگر نمی تواند عملی انجام دهد و کارش یکسره می­شود و به تعبیر قرآن «در آن روز همه چیز پایان می­یابد»[۴] و نمی­تواند جبران گذشته را بکند، رستاخیز را روز حسرت خوانده­اند.

۳٫ به معنای “تحیّر”؛ قیامت را روز حسرت نام نهاده­اند چون در آن روز بشر به خاطر صحنه­های تازه و عجیبی که می­بیند حیران و سرگردان است.

تعبیر «دار الحسره» در متون اصیل دینی اعم از آیات قران و روایات نیامده است، ولی عبارت «یوم الحسره» هم در قرآن و هم در روایات ذکر شده است.

در قرآن می­خوانیم: «و ای رسول ما امت را از روز غم و حسرت بترسان که آن روز دیگر همه چیز پایان می­یابد و مردم سخت از آن روز غافلند و به آن ایمان نمی آورند».[۵]

علامه طباطبایی در تفسیر این آیه می­فرماید: از سیاق آیه فهمیده می شود که علت حسرت خوردن آنها این است که کار پایان می­پذیرد و از نتیجه اعمال خویش در دنیا مطلع می­شوند و متوجه می­شوند که ضرر کرده­اند و آنچه را که می­توانستند به دست آورند از دست داده­اند و در ادامه آیه می­فرماید: سبب این ضرر و زیان غفلت­شان در دنیا بوده است.[۶]

روز حسرت، روزی است که مردم به دلیل کوتاهی که در اطاعت خدا کرده­اند حسرت می­خورند.[۷] حضرت امیر المؤمنین (ع) می­فرماید: «ای وای بر انسان غافل و بی­خبری که عمرش دلیلی بر ضد او است و روزگارش او را به بدبختی و شقاوت می­کشاند».[۸]

روایت زیبایی در تفسیر آیه یاد شده، هم در منابع شیعه و هم در منابع اهل سنت با کمی اختلاف، نقل شده است که معصوم (ع) با تمثیل زیبایی تفسیر آیه را بیان می­کند. از امام صادق (ع) تفسیر این آیه را پرسیدند. امام فرمود: «پس از آن که بهشتیان در بهشت و اهل جهنم در جهنم قرار گرفتند، ندا دهنده­ای از سوی خداوند ندا می­کند: ای اهل بهشت و ای اهل جهنم! آیا می­دانید مرگ به چه شکلی است. پاسخ می­دهند نه. مثل مرگ مثل قوچ خاکستری رنگی است که در بین بهشت و جهنم می­ایستد. سپس همه را فرا می­خوانند نزدیک بیایید و به مرگ نگاه کنید. پس نزدیک می­آیند. سپس به فرمان خداوند حیوان را ذبح می­کنند و می­گویند: ای اهل بهشت برای همیشه در بهشت خواهید ماند و مرگی نیست و ای اهل جهنم برای همیشه جهنمی هستید و مرگی وجود ندارد» سپس امام (ع) افزود: این معنای بیان خداوند است که فرمود: «آنان را از روز حسرت بترسان ، در آن هنگام که همه چیز پایان می­یابد و آنها در  غفلت هستند و ایمان نمی آورند»؛ یعنی کار بهشتیان با جاودانه شدن در بهشت و کار اهل جهنم با جاودانه ماندن در جهنم یکسره می­شود.»[۹] در برخی از منابع در ادامه حدیث آمده است: «اهل بهشت چنان فرحناک شوند که اگر کسی در آن جا مردنی بود از شادی می­مرد و اهل دوزخ چنان فریاد می­کشند که اگر کسی مردنی بود از ناراحتی جان می­سپرد.»[۱۰]

بله، در آن دنیا هم گناه­کاران حسرت خواهند خورد که چرا کار نیک انجام ندادند و هم نیکوکاران حسرت خواهند خورد که ای کاش! بیشتر کارهای نیک و شایسته انجام می­دادند.اهل بهشت بر لحظه­ای که در آن به یاد خدا نبوده­اند تأسف خواهند خورد و خود را سرزنش خواهند کرد.[۱۱]

رسول خدا (ص) می­فرماید: دو کس در روز رستاخیز بیش از همه حسرت خواهند خورد؛ یکی فردی که می­توانست در دنیا در پی کسب دانش باشد، ولی در پی آن نرفت و دومی فردی که به دیگری دانش آموخت و یاد گیرنده از آن دانش بهره­مند شد، ولی معلم بی­بهره ماند و از دانش خویش سودی نبرد.»[۱۲]

باری، سستی در دنیا حسرت آخرت را به دنبال دارد.[۱۳]


[۱] العین ، ج ۳، ص ۱۳۴؛ لسان العرب، ج ۴، ص ۱۸۹٫

[۲] الطارق،۹٫

[۳] روض الجنان و روح الجنان، ج ۱۳، ص ۸۳٫

[۴] مریم،۳۹٫

[۵] مریم ، ۳۹ وَ أَنْذِرْهُمْ یَوْمَ الْحَسْرَهِ إِذْ قُضِیَ الْأَمْرُ وَ هُمْ فی‏ غَفْلَهٍ وَ هُمْ لا یُؤْمِنُون‏.

[۶] المیزان، ج ۱۴، ص ۵۱٫

[۷] التبیان، ج ۷، ص ۱۲۷٫

[۸] – نهج البلاغه فیض الاسلام، خطبه ۶۳، ص ۱۵۳٫

[۹] – بحارالانوار، ج ۸، ص ۳۴۶و شبیه همین روایت در صحیح بخاری ج ۵، ص ۲۳۶و هم­چنین در بسیاری از منابع دیگر شیعه و سنی.

[۱۰] – بحار الانوار ج ۸، ص ۳۴۵٫

[۱۱] – کنز العمال، ج ۱، ح ۱۸۰۶٫

[۱۲] – نهج الفصاحه، ج ۱، ص ۲۴۵٫

[۱۳] – غررالحکم، ح ۱۰۶۲۶٫




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


+ 9 = 12