دایره المعارف اسلام پدیا » زهد اسلامى و رهبانيت مسيحى
منوی اصلی

زهد اسلامى و رهبانیت مسیحى

تاریخ: ۲۸ بهمن ۱۳۸۹ در باب: زهد

“رهبانیت” در لغت از ماده “رهب”  به معنای خوف و ترس آمیخته با پرهیز و اضطراب است،[۱] و مراد از آن خوف و ترس از خدا است و در اصطلاح به معنای کناره گیری از مردم و گوشه گزینی است،[۲] و از انواعی برخوردار است:

۱٫ گوشه گیری کامل و همیشگی.

۲٫ گوشه گیری ناقص و مقطعی.

گوشه گیری، قسم اول جایز نمی باشد، اما کناره گیری از مردم در زمان های محدود به منظور مناجات و بندگی ذات حق تعالی، اشکالی ندارد.

هر پیامبر و وصی پیامبری مدت کمی از عمر خود را در دوری از مردم به سر برده اند[۳] و به نماز و راز و نیاز و فکر و ذکر پرداخته اند.[۴]

منظور ما در این بحث رهبانیت از نوع اول است که در جوامع مسیحی و کلیسایی رایج است. تاریخ برجای مانده از مسیحیت نشان مى‏دهد که رهبانیت به صورت فعلى در قرون اول مسیحیت وجود نداشته، و پیدایش آن بعد از قرن سوم میلادى، هنگام ظهور امپراطورى رومى به نام” دیسیوس” و مبارزه شدید او با پیروان مسیح (ع) بوده است. آنها بر اثر شکست از این امپراطور (خونخوار) به کوه‏ها و بیابانها پناه بردند”.[۵]

“ویل دورانت” مسیحى می گوید: پیوستن” راهبه‏ها” (زنان تارک دنیا) به” راهبان” از قرن چهارم میلادى شروع شد و روز به روز کار رهبانیت بالا گرفت تا در قرن دهم میلادى به اوج خود رسید.”[۶]

قرآن کریم نیز در این زمینه می فرماید:”… رهبانیّتى را که ابداع کرده بودند، ما بر آنان مقرّر نداشته بودیم‏ ….”[۷]، به همین دلیل، اسلام به شدت آن را محکوم کرده است.

پیامبر اکرم (ص) فرمود: « رهبانیت در اسلام نیست».[۸]

از جمله بدعت هاى مسیحیان در زمینه رهبانیت، “تحریم ازدواج” براى مردان و زنان تارک دنیا و ” انزواى اجتماعى” و پشت‏پا زدن به وظایف انسان در اجتماع، و انتخاب صومعه‏ها و دیرهاى دور افتاده براى عبادت و زندگى در محیطى دور از اجتماع بود که در پی آن مفاسد زیادى در دیرها و مراکز زندگى رهبان ها به وجود آمد.

در دائره المعارف قرن بیستم مى‏خوانیم:” بعضى از رهبان ها تا آن اندازه توجه به جنس زن را عمل شیطانى مى‏دانستند که حاضر نبودند حیوان ماده‏اى را به خانه ببرند! مبادا روح شیطانى آن به روحانیت آنها صدمه بزند”! اما با این حال تاریخ فجایع زیادى را از دیرها به خاطر دارد، تا آن جا که به گفته” ویل دورانت”پاپ انیوسان” سوم یکى از دیرها را به عنوان فاحشه خانه توصیف کرد! و بعضى از آنان مرکزى براى اجتماع شکم پرستان و دنیاطلبان و خوشگذران ها شده بود تا آن جا که بهترین شراب ها در دیرها پیدا مى‏شد.[۹]

درست است که زنان و مردان تارک دنیا (راهب ها و راهبه‏ها) خدمات مثبتى نیز انجام مى‏دادند، از جمله پرستارى بیماران صعب العلاج و خطرناک، همچون جذامیان، و تبلیغ در نقاط بسیار دوردست و در میان اقوام وحشى و مانند این ها، و همچنین اجرای برنامه‏هاى مطالعاتى و تحقیقاتى، ولى در مجموع مفاسد آن به مراتب برترى داشت.

رهبانیت رایج در بین مسیحییان خلاف فطرت انسانی است و بدیهی است که مفاسد زیادی را در پی داشته باشد. در ذیل به گوشه ای از این مفاسد اشاره می شود:

۱٫ با روح مدنی بودن آدمی می جنگد و جوامع انسانی را به انحطاط و عقب گرد می کشاند.

۲٫ منجر به انحرافات اخلاقی، تنبلی، بدبینی، غرور، عُجب و خودبینی و مانند آن می شود.

۳٫ ترک ازدواج که از اصول رهبانیت است نه فقط کمالی نمی آفریند، بلکه موجب پیدایش عقده ها و بیماری های روانی می گردد.

امام علی (ع) در باره راهبان در ذیل آیه: «بگو به شما خبر دهم که زیانکارترین مردم کیانند؟ آنها هستند که تلاش هایشان در زندگی دنیا کم شده با این حال گمان می کنند کار نیک انجام می دهند».[۱۰] حدیثی زیبا فرموده اند: «یکی از مصادیق بارز آنها رهبانها هستند که خود را در ارتفاعات کوه ها و بیابان ها  محبوس داشتند و گمان می کردند کار خوبی انجام می دهند».[۱۱] بنا براین، رهبانیت رایج بین مسیحیان از نظر اسلام مردود است، ولی اسلام برای رشد و تعالی انسان ها زهد اسلامی را ارائه و تأیید نموده است.


[۱]مفردات راغب.

[۲] نک: التعریفات، سید شریف علی بن محمد جرجانی، باب غین، اصطلاحات الصوفیه، کمال الدین عبدالرزاق کاشانی، باب خاء؛ تفسیر المیزان، ج ۱۹ ص ۱۷۳٫

[۳] معراج السعاده، ص ۵۶۹٫

[۴] اقتباس ازسؤال ۹۳۴، گوشه گیری و رهبانیت.

[۵] دائره المعارف قرن بیستم” ماده” رهب”. تفسیر نمونه، ج‏۲۳، ص: ۳۸۸٫

[۶] تاریخ” ویل دورانت” جلد ۱۳ صفحه ۴۴۳٫

[۷] حدید،۲۷ رَهْبانِیَّهً ابْتَدَعُوها ما کَتَبْناها عَلَیْهِمْ.

[۸] دعائم‏الإسلام ج  ۲، ص۱۹۳ح۷۰۱ و عن رسول الله ص أنه نهى عن الترهب قال لا رهبانیه فی الإسلام تزوجوا فإنی مکاثر بکم الأمم و نهى عن التبتل و نهى النساء أن یتبتلن و یقطعن أنفسهن من الأزواج – مجمع البحرین ماده رهب.

[۹] تفسیر نمونه، ج‏۲۳، ص: ۳۹۰ به نقل ازتاریخ تمدن ویل دورانت جلد ۱۳ صفحه ۴۴۳٫

[۱۰] قل هل ننبئکم بالاخسرین اعمالاً الذین ضل سعیهم فی الحیاه الدنیا وهم یحسبون انهم یحسنون صنعا؛ کهف، آیه ۱۰۳ و ۱۰۴٫

[۱۱] هم الرهبان الذین حبسوا انفسهم فی السواری؛ کنزالعمال، ج ۲، حدیث ۴۴۹۶٫




کلیدواژه ها: , , , , ,



ثبت نظر


1 + = 9