دایره المعارف اسلام پدیا » خاستگاه اعتقادى بهائيت
منوی اصلی

خاستگاه اعتقادى بهائیت

تاریخ: ۲۸ بهمن ۱۳۸۹ در باب: بهائیت

بهائیت زاییده‏ بابیت بود، اما این که بابیت از چه فرقه‏اى نشأت گرفته است، باید گفت: بابیه زاییده “کشفیه” و کشفیه زاییده شیخیه است. مؤسّس شیخیه، شیخ “احمد احسائى”، بوده که در سال ۱۱۶۰ هـ ق متولّد گشت و مسلک اخبارى داشت و به جهت اعتقاداتش، مورد تکفیر علما قرار گرفت.[۱] مثلاً او معتقد بود:

۱٫ ائمه، علل اربعه عالم مى‏باشند.

۲٫ اصول دین چهار تا است. (معرفت خداوند، معرفت انبیا، معرفت ائمه، معرفت رکن رابع؛ که رکن رابع، شیوخ و بزرگان شیخیه مى‏باشند).

۳٫ قرآن کلام نبى است.

۴٫ خدا با انبیا، شى ء واحدى هستند.

۵٫ شیوخ و بزرگان شیخیه رکن رابع اند.

۶٫ امام عصر به خاطر ترس به عالم حور قلیایى گریخته است.

۷٫ عدل، اصلى از اصول شیعه نیست. و… .

حمله او به خلفا در یکى از کتاب‏هایش، موجب شد که کربلا مورد حمله قرار گیرد و اهالى آن جا کشته شوند، البته در این میان فقط خانه‏ “سید کاظم رشتى” که از شاگردان شیخ احمد بود، در امان ماند. به هر حال مدتى بعد، او به حجاز رفت و با آن که حجاز در آن موقع تحت سیطره‏ حکومت عثمانى قرار داشت، مورد حمایت و احترام حکّام آن جا قرار گرفت.

او به سال ۱۲۴۱ هـ.ق در سن حدود هشتاد سالگى از دنیا رفت و بعد از او سید کاظم رشتى به ترویج افکارش پرداخت، و فرقه‏ “کشفیه” را تأسیس نمود.

سید کاظم رشتى در سال ۱۲۱۲ هـ.ق متولد شد و در سال ۱۲۵۹ هـ.ق از دنیا رفت و به مدت ۲۰ سال در میان پیروان خود، به عنوان رکن رابع محسوب مى‏گشت، وی معتقد بود که حضرت مهدى (عج) در بین ما است و مبلّغین خود را به اطراف مى‏فرستد که مردم را آماده کنند و … . بر اساس همین اعتقاد بود که یکى از شاگردان بارزش به نام “على محمد باب” مدعى شد، من “باب امام زمان” هستم، البته بعدها به این مقدار اکتفا نکرد و ادعا نمود که او همان “مهدى موعود” است.[۲]

باب در نوشته‏هایش گاه با صراحت تمام و به نحو مکرر به ختم نبوت و رسالت پیامبر اسلام (ص) تا ظهور قیامت و هم چنین به امامت دوازده امام و از آن جمله به امام زمان؛ یعنى حجه بن الحسن (عج)، اظهار ایمان مى‏کند، اما بعدها به منظور این که راه را براى خودش بگشاید، اضافه مى‏کند که در ختم نبوت تا ظهور قیامت، منظور از ظهور قیامت، ظهور وى مى‏باشد.

کتاب “بیان” او که در بین بابى‏ها از جایگاه ویژه‏اى برخوردار است و به عنوان “وحى” تلقى مى‏گردد، حکایت از تأثیرپذیرى عمیق او از حروفیان و نقطویان دارد[۳] و از این جهت هم به شیخ احمد احسائى تأسّى جسته است.

او کتاب “بیان” خود را بر محور حروف ابجد و تطبیق آن با اعداد (عدد ۱۹)، تألیف کرد. او در این کتاب هر سال را ۱۹ ماه و هر ماه را ۱۹ روز مى‏داند،[۴] و خود را به عنوان نقطۀ اولى و باب خدا[۵] معرفى مى‏کند که با ۱۸ تن از یاران نخستین‏اش که به حروف حىّ مى‏باشند (ح +ى = ۸ + ۱۰) و به ۱۹ نفر مى‏رسند، “واحد” را تشکیل مى‏دهند، چون واحد به حروف ابجد، مساوى با عدد ۱۹ است و به همین جهت، او بیان را به واحد اوّل و واحد دوم و… تقسیم مى‏کند.[۶]

البته در شرح لغات حروفى آخر “بیان”، پیرامون سرّ انتخاب عدد ۱۹ آمده است که چهارده معصوم با چهار نایب امام زمان و باب، ۱۹ نفر مى‏شوند. در حالی که اگر به پاره‏اى از ادعاهاى باب توجه کنیم که خود را مهدى موعود مى‏خواند، باید بگوییم که عدد رمزى آقایان دچار نقصان گردیده است و براى تصحیح آن باید فکر دیگرى بکنند.

او بهشت و دوزخ صراط و میزان و ساعت را تأویل مى‏نماید و در تبیین اصل رجعت و مقام امامت و ظهور و تجسد خداوند در اولیاى خود، سخنانى دارد که ترکیبى از تعبیرات غلاه و قرامطه و شیخیه است.[۷] او بعضى از مناسک، مانند نماز و روزه، و قبله را تغییر داد. از احکام او است:

۱٫ اگر کسى از بابى‏ها، زنش حامله نشد، حلال است که براى حامله شدن زن خود، از یکى از برادران بابى کمک و یارى بگیرد، و نه از غیر بابى،[۸]

۲٫ استمنا مباح است.[۹] و… .


[۱] مرحوم صاحب جواهر و شریف العلماى مازندرانى و… از جمله علمایى بودند که به تکفیر او رأى دادند. )خاتمیت پیامبر اسلام، ص ۴۱).

[۲] ر.ک: مجلۀ انتظار، شماره اول، سال ۱۳۸۰، جعفر خوشنویس، ص ۲۴۰ – ۲۵۰؛ فرق و مذاهب کلامى، على ربانى گلپایگانى، ص ۳۳۶ – ۳۴۲؛ براى آشنایى بیشتر با فرقۀ شیخیه رجوع شود به: حیاه شیخ احمد احسائى، تألیف فرزند شیخ احمد؛ تاریخ نبیل، زرندى؛ ردّ شیخیه، محمد بن سید صالح قزوینى موسوى؛ اسرار پیدایش شیخیه، بابیه، بهاییه، محمد کاظم خالصى؛ کشف المراد (بررسى عقاید شیخیه)، الف حکیم ‏هاشمى.

[۳] براى آشنایى با افکار حروفیان و نقطویان و… رجوع شود به کتاب: خاتمیت پیامبر اسلام (ص)، ص ۴۶ – ۴۱٫

[۴] بیان الواحد الخامس، ص ۱۸٫ البته چهار روز باقیمانده به عنوان ایام شکرگذارى و جشن تعیین شده است. ر.ک: دانشنامه‏ جهان اسلام، ج ۴، ص ۷۴۲٫

[۵] باب اللَّه شامل هفت حرف است و على محمد هم از هفت حرف تشکیل یافته است.

[۶] ر.ک: خاتمیت پیامبر اسلام، ص ۵۲ – ۵۳٫

[۷] خاتمیت پیامبر اسلام، ص ۵۸٫

[۸] بیان، باب خامس عشراز واحد هشتم.

[۹] بیان، باب عاشر از واحد هشتم.




کلیدواژه ها: , , , , , , ,



ثبت نظر


5 + = 13