دایره المعارف اسلام پدیا » توسل و شفاعت از نگاه اهل سنت
منوی اصلی

توسل و شفاعت از نگاه اهل سنت

تاریخ: ۲۷ بهمن ۱۳۸۹ در باب: توسل

یکی از چالش های اساسی اندیشه و افکار فرقۀ وهابیت، تضاد و مخالفت آن با قرآن، سنت رسول الله و اعتقادات جماعت مسلمین است. یک نمونۀ آن مسئلۀ توسل است. برای توضیح بیشتر مسئلۀ توسل را از نظر قرآن، سنت و اعتقادات جماعت مسلمین مورد بررسی قرار می دهیم: در منابع اصیل اسلام (قرآن و احادیث) توسل و شفاعت به خوبی بیان و پذیرفته شده است. نه تنها در منابع روایی شیعه، بلکه در منابع روایی معتبر اهل سنت نیز روایاتی که دلالت بر جواز توسل و شفاعت است دیده می شود. بنابراین، ما این موضوع را در دو قسمت پی می گیریم:

الف. توسل ‏و شفاعت در قرآن

از آیات قرآن به خوبى استفاده می شود که وسیله قرار دادن مقام انسان صالح در پیشگاه خدا و طلب چیزى از خداوند به خاطر او، به هیچ وجه ممنوع نیست و منافات با توحید ندارد.

به عنوان نمونه خدا می فرماید: “و اگر این مخالفان، هنگامى که به خود ستم مى‏کردند (و فرمان هاى خدا را زیر پا مى‏گذاردند)، به نزد تو مى‏آمدند و از خدا طلب آمرزش مى‏کردند و پیامبر هم براى آنها استغفار مى‏کرد خدا را توبه پذیر و مهربان مى‏یافتند”.[۱]

ب. توسل ‏و شفاعت در روایات:

از روایات متعددى که از طرق شیعه و اهل تسنن در دست داریم، نیز به خوبى استفاده مى‏شود که توسل و شفاعت  هیچ گونه اشکالى ندارد، بلکه کار خوبى محسوب مى‏شود.[۲]

این روایات بسیار فراوان است و در کتب زیادى نقل شده و ما به عنوان نمونه به چند قسمت از آنها که در کتب معروف اهل تسنن وجود دارد، اشاره مى‏کنیم

۱٫ در صحیح بخاری به صراحت بیان شده است: وقتی در مدینه قحطی آمده بود عمربن خطاب با توسل به مقام عباس ابن عبد المطلب عموی پیامبر (ص) چنین دعا و طلب باران کردند: “خدایا ما به مقام پیامبر تو متوسل شدیم و به ما باران دادی، حالا به مقام عموی او متوسل می شویم و طلب باران می کنیم”.[۳]

۲٫ در مسند احمد بن حنبل، آمده است: مردی حاجتی داشت عثمان (خلیفۀ سوم) به او گفت: وضو بگیر و دو رکعت نماز بخوان و به پیامبر (ص) متوسل شو و این دعا را بخوان “اللهم انی اسئلک و اتوجه الیک نبینا محمد (ص) نبی الرحمه، یا محمد انی اتوجه بک الی ربی لتقضی حاجتی”، تا به حاجتت برسی.[۴]

۳٫ امام مالک (مفتی مدینه) به منصور دوانقی دستور توسل به پیامبر (ص) را می دهد و چنین می گوید: پیامبر وسیله تو و وسیله پدرت، آدم است. که اشاره به دستور خداوند به آدم جهت توسل به انوار مقدسه پنج تن می باشد.

۴٫ شعر معروفی که امام شافعی در جواز توسل به آل پیامبر (ص) سروده و گفته: آل النبی ذریعتی و هم الیه وسیلتی ؛ یعنی آل پیغمبر شفیع من هستند و اینها وسیله من و واسطه من در نزد خدا هستند”.[۵]

۵٫ ابن علی خلال که از بزرگان حنابله است، می گوید: هر مشکلی که برای من پیش می آمد، نزد قبر موسی ابن جعفر (ع) می رفتم و به او متوسل می شدم و از او طلب شفاعت می کردم، چیزی نمی گذشت که مشکلم حل می شد”.[۶]

۶٫ بیهقى که از بزرگان اهل سنت است، نقل مى‏کند: در زمان خلافت خلیفۀ دوم، سالى قحطى شد بلال به همراهى عده‏اى از صحابه بر سر قبر پیامبر آمد و چنین گفت: “اى رسول خدا! از خدایت براى امتت باران بخواه … که ممکن است هلاک شوند”.[۷]

۷٫ یکی از بزرگان اهل سنت شخصی است به نام ابن خزیمه، ذهبی در باره وی گفته است: ابن خزیمه شیخ الاسلام و امام و حافظ بود و در فقه و حدیث تبحر زیادی داشت.[۸]

ابوبکر محمد ابن الموئل (از اهل سنت) می گوید: با امام اهل حدیث ابن بکر ابن خزیمه و ابی علی ثقفی و عده ای از مشایخ اهل سنت به طرف طوس می رفتیم وقتی به نزدیک قبر علی ابن موسی الرضا (ع) رسیدیم از توسلی که ابن خزیمه برای آن حضرت انجام داد و گریه و زاری زیادی که کرد همه ما متحیر شدیم.[۹]

حال سؤال این جا است آیا ابن تیمیه و وهابیت ابن خزیمه را به خاطر این توسلات و طلب شفاعت، مشرک می دانند، در حالی که بزرگان رجال اهل سنت در نمونه ایی که بیان شد وی را بسیار ستوده اند و مورد قبول اهل سنت است.

۸٫ درکتاب “وفاء الوفاء” تألیف دانشمند معروف و مورد اعتماد بزرگان اهل سنت، ” علی ابن احمدسمهودى” (م.۹۱۱) آمده است: مدد گرفتن و شفاعت خواستن در پیشگاه خداوند از پیامبر (ص ) و از مقام و شخصیت او، هم پیش از خلقت او مجاز است و هم بعد از تولد و هم بعد از رحلتش، هم در عالم برزخ، و هم در روز رستاخیز، سپس روایت معروف توسل آدم را به پیامبر اسلام (ص ) از عمربن خطاب نقل کرده که: آدم روى اطلاعى که از آفرینش پیامبر اسلام در آینده داشت به پیشگاه خداوند چنین عرض کرد: “خداوندا به حق محمد (ص) از تو تقاضا مى‏کنم که مرا ببخشى”.[۱۰]

سپس حدیث دیگرى از جماعتى از راویان حدیث از جمله “نسائى” (م۳۰۳) و “ترمذى” (م۲۷۹) که از دانشمندان معروف اهل تسنن و از صاحبین جوامع روایی هستند، به عنوان شاهد براى جواز توسل به پیامبر در حال حیات نقل مى‏کند که خلاصه‏اش این است: “مرد نابینایى تقاضاى دعا از پیامبر براى شفاى بیماریش کرد، پیغمبر به او دستور داد که چنین دعا کند:” خداوندا من از تو به خاطر پیامبرت پیامبر رحمت تقاضا مى‏کنم و به تو روى مى‏آورم اى محمد! به وسیله تو به سوى پروردگارم براى انجام حاجتم متوجه مى‏شوم خداوندا او را شفیع من ساز”.[۱۱]

سپس در مورد جواز توسل به پیامبر (ص) بعد از وفات چنین نقل مى‏کند که مرد حاجتمندى در زمان عثمان کنار قبر پیامبر (ص) آمد و نماز خواند و چنین دعا کرد: “خداوندا من از تو تقاضا مى‏کنم و به وسیله پیامبر ما محمد (ص) پیغمبر رحمت به سوى تو متوجه مى‏شوم، اى محمد من بوسیله تو متوجه پروردگار تو مى‏شوم تا مشکلم حل شود”. بعدا اضافه مى‏کند چیزى نگذشت که مشکل او حل شد.[۱۲]

۹-” آلوسى” صاحب تفسیر معروف روح المعانی ، از علمای اهل سنت در قرن سیزدهم ، پس از تجزیه و تحلیل طولانى و دقت های فراوان در اعتبار احادیث توسل و شفاعت چنین گفته است: بعد از تمام این گفتگوها من مانعى در توسل به پیشگاه خداوند به مقام پیامبر(ص) نمى‏بینم چه در حال حیات پیامبر و چه پس از رحلت او، و سپس اضافه مى‏کند: “توسل جستن به مقام غیر پیامبر در پیشگاه خدا نیز مانعى ندارد به شرط اینکه او حقیقتا در پیشگاه خدا مقامى داشته باشد.” [۱۳]

نمونه های زیاد دیگری در کتب معتبر حدیثی موجود است که به وضوح نشان دهنده این اعتقاد و عمل به توسل و شفاعت در نزد ائمه اهل سنت و بزرگان آنان است.


[۱] در آیه ۶۴ سوره نساء مى‏خوانیم: وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جاؤُکَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّاباً رَحِیماً:

[۲] در این باره می توانید به سؤال ۲۱۴۳ (سایت: ۲۲۶۱) اعتقاد اهل سنت به توسل قبل از ابن تیمیه مراجعه کنید.

[۳] محمد ابن اسماعیل بخاری ، صحیح بخاری باب مناقب عباس ابن عبد المطلب حدیث ۳۷۱۰، چاپ سوم ،بیروت ؛ دارالکتب العلمیه

[۴] احمد ابن حنبل شیبانی ؛ مسند احمد ج ۴ ص ۱۳۸،چاپ دوم ،دار احیاء تراث العربیه۱۴۱۵

[۵] ابن حجر ،الصواعق المحرقه ،ص۲۷۴ ،چاپ اول، بیروت موسسه الرساله، ۱۴۱۷

[۶] خطیب بغدادی، تاریخ خطیب ج۱۳ص۲۹ ،چاپ دوم،بیروت، دارالکتب العلمیه،۱۴۲۵

[۷] التوصل الی حقیقه التوسل  … ص ۲۵۳٫

[۸] محمد ابن احمد ابن عثمان الذهبی ،سیره اعلام النبلاء ج ۱۱ ص ۳۵۸، چاپ اول ،دارالفکر بیروت ،۱۴۰۷

[۹] احمد ابن علی الخطیب بغدادی، تاریخ خطیب بغدادی ج ۴ ص۴۲۳،چاپ دوم،بیروت، دارالکتب العلمیه،۱۴۲۵

[۱۰] سمهودی، علی ابن احمد ، وفاء الوفاء جلد۳ص ۱۳۷۱- چاپ چهارم، بیروت، دارالکتب العلمیه؛ کتاب” التوصل الى حقیقه التوسل” ص ۲۱۵ حدیث را از” دلائل النبوه” بیهقى نیز نقل نموده است متن حدیث این است” یا رب اسئلک بحق محمد لما غفرت لى”

[۱۱] وفاء الوفاء،ج۳، ص ۱۳۷۲٫ متن حدیث: ” اللهم انى اسئلک و اتوجه الیک بنبیک محمد نبى الرحمه یا محمد انى توجهت بک الى ربى فى حاجتى لتقضى لى اللهم شفعه فى” .

[۱۲] وفاء الوفاءج۳ ، ص ۱۳۷۳٫ متن روایت : اللهم انى اسئلک و اتوجه الیک بنبینا محمد ص نبى الرحمه، یا محمد انى اتوجه بک الى ربک ان تقضى حاجتى”.

[۱۳] آلوسی، روح المعانى جلد ۶ ص ۱۱۴- ۱۱۵٫دارالکتب العلمیه ،بیروت ۱۴۱۵ه ق.




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


+ 9 = 11