دایره المعارف اسلام پدیا » تفاوت تقیه با دروغ
منوی اصلی

تفاوت تقیه با دروغ

تاریخ: ۲۹ بهمن ۱۳۸۹ در باب: تقوا

در پاسخ این سوال که آیا تقیّه از مصادیق دروغ است یا نه؟ باید گفته شود که دروغ از اوصاف خبر است و تقیّه خبر نیست و حقیقت آن با حقیقت خبر متفاوت است. دروغ مطابق نبودن خبر با واقع است، اما تقیّه اصلا خبر نیست تا … بلکه عملی است که موافق با وظیفه مکلّف و حکم ثانوى است، هرچند مخالف با حکم اوّلى باشد.[۱] بر این اساس تقیّه، از جنس دروغ نیست. علاوه حتی اگر دروغ به حساب آید مگر در همۀ موارد دروغ گفتن قبیح است، آیا اگر نجات جان انسانی از دست ظالمی فرع بر دروغ گفتن باشد، در اینجا شرع و عقل آن را واجب نمی دانند؟!

گذشته از این در اینجا مساله توریه نیز مطرح است و  فقها اتفاق نظر دارند که توریه غیر از کذب است. در حالی که در عرف عنوان کذب بر آن صادق است، اما از روایات اسلامى الحاق آن به کذب استفاده نمى‏شود، بلکه در پاره‏اى از روایات عنوان کذب رسما از آن نفى شده است. از جمله اینکه از امام صادق (ع) نقل شده که اگر مثلا کسى دم در خانه مى‏آید و اجازه ورود به خانه مى‏طلبد صاحب‏خانه (که مانعى از پذیرش او دارد) به کنیز مى‏گوید: بگو: او اینجا نیست (و منظور از آن مثلا همان پشت در خانه است) امام صادق( ع) فرمود این دروغ نیست بلکه به نوعی توریه کردن است.[۲]

لذا اگر هم در مواردی امام معصوم چیزی فرموده باشد که برای ما به ظاهر احتمال غیر واقع را دارد حمل بر توریه می شود لذا نمی توان نسبت دروغگویی به امام معصوم داد.


[۱]. در حال تقیّه، وظیفه عوض مى‏شود و حکم خدا بر طبق تقیّه قرار مى‏گیرد. این وظیفه اخیر ،یک «حکم ثانوى» (در مقابل حکم اوّلى قبل از تقیه) است. همانند دیگر احکام ثانویه از قواعد فقهی مانند نفى ضرر، نفى حرج، اضطرار و اکراه و…استفاده می شود. که در تمام این حالات، حکم واقعى عوض مى‏شود و حکم تغییر یافته «وظیفه» به حساب مى‏آید و از این رو هر مسلمانی که وظیفه اش تقیه است باید رفتار خود را بر طبق آن قرار دهد.

[۲] تفسیر نمونه، ج ۱۹، ص ۹۶٫




کلیدواژه ها: , , , ,



ثبت نظر


4 + 6 =