دایره المعارف اسلام پدیا » تعریف تقیه
منوی اصلی

تعریف تقیه

تاریخ: ۲۹ بهمن ۱۳۸۹ در باب: تقیه

اهل لغت دربارۀ «تقیّه» گفته‏اند: معناى آن پرهیز و خوددارى از زیان است؛ و معناى اصطلاحی آن اظهار صلح و آشتى است، هرچند در باطن بر خلاف آن عمل شود.

شیخ مفید (ره) در تعریف تقیه می‏نویسد: تقیه مخفی کردن حق و پوشاندن عقیدۀ حق است و نیز مخفی‏کاری و ترک آشکارسازی با مخالف در مورد چیزهای است که ضرر دینی و یا دنیایی را درپی دارد[۱].

تقیه از موضوعاتی است که ریشه در کتاب و سنت دارد و دربارۀ آن بحث ها و گفتگوهای بسیار صورت گرفته است. زیرا که تقیه افزون بر نقش کلیدی‏اش در مباحث فقهی، اهمیت به‏ سزایی در مباحث سیاسی و اجتماعی، به‏ ویژه در ارتباطات جهان اسلام دارد و باید گفت که به اهداف مهمی چون وحدت، عزت، مودّت، قدرت و شوکت اسلامی نمی‏توان رسید جز از راه به‏ کار بستن آن.

تقیّه موافق با وظیفۀ مکلّف و حکم ثانوى است، هرچند مخالف با حکم اوّلى باشد. در حال تقیّه، وظیفه عوض مى‏شود و حکم خدا بر طبق تقیّه قرار مى‏گیرد. این وظیفۀ اخیر را، که تغییر یافته است، «حکم ثانوى» مى‏گوییم، در برابر حکم اوّلى که به خاطر تقیّه با آن مخالفت شده است؛ همانند دیگر احکام ثانویه از نفى ضرر، نفى حرج، اضطرار و اکراه که در تمام این حالات، وظیفه بر طبق حالت موجود تغییر مى‏یابد و اگر مسلمان رفتار خود را بر طبق آن قرار دهد مطابق با واقع است، نه مخالف با آن.[۲]

تقیه یکی از راه های حفظ دین و یک امر عقلانی است که مورد تأیید قرآن و احادیث است و از نظر شیعه و سنی پذیرفته شده است. قرآن تقیه کردن عمار یاسر در مقابل مشرکان را بیان و مورد تأیید قرار داده است، همچنین از تقیه مؤمن آل فرعون با عظمت یاد می کند چرا که اگر او ایمان خود را اظهار مى‏کرد مسلماً کشته مى‏شد و رسالتش بر زمین می ماند. تقیّه از مصادیق دروغ نیست؛ چرا که دروغ از اوصاف خبر است و تقیّه خبر نیست و حقیقت آن با حقیقت خبر متفاوت است. دروغ مطابق نبودن خبر با واقع است، اما تقیّه اصلا خبر نیست تا …، بلکه عملی است که موافق با وظیفه مکلّف و حکم ثانوى است.


[۱] شرح عقاید صدوق، ص ۲۴۶٫

[۲] با استفاده از مقاله تقیه سید نورالدین شریعتمدار سبزواری از سایت درگاه پاسخگویی به مسائل دینی.




کلیدواژه ها: , , , , ,



ثبت نظر


8 + 6 =