دایره المعارف اسلام پدیا » اعتقاد اهل سنت به توسل قبل از ابن تيميه
منوی اصلی

اعتقاد اهل سنت به توسل قبل از ابن تیمیه

تاریخ: ۲۷ بهمن ۱۳۸۹ در باب: توسل

توسل یکی از اموری است که از صدر اسلام همواره مورد توجه مسلمانان و از جمله بزرگان اهل سنت بوده است. از جمله امام بخاری صاحب یکی از کتب معتبر روایی اهل سنت، سیره عملی خلیفه دوم عمر ابن خطاب را در جواز توسل نقل می کند. و همچنین امام مالک (مفتی مدینه) به منصور دوانقی دستور به توسل به پیامبر (ص) را می دهد. خطیب بغدادی از ابن علی خلال که شیخ حنابله بوده نقل کرده که می گفت :هرگاه کار مهمی برایم پیش می آمد به جانب قبر موسی ابن جعفر (ع) می رفتم و به او متوسل می شدم کار بر من آسان می شد و مشکلاتم حل می شد. شعر معروفی که امام شافعی در جواز توسل به آل پیامبر (ص) سروده و نمونه های دیگری، دلالت بر جواز توسل از دیدگاه علماء اهل سنت دارد، اگرچه ابن تیمیه آن را بدعت و حرام می داند ولی بعد از ابن تیمیه هم بزرگانی از اهل سنت؛ مانند سمهودی شافعی، توسل را جایز می دانند.

مشروعیت توسل به مقربان درگاه الاهی را از آیات قرآن از جمله این آیۀ شریفه، می توان به دست آورد:” اى کسانى که ایمان آورده‏اید! از (مخالفت فرمان) خدا بپرهیزید! و وسیله‏اى براى تقرب به او بجوئید! و در راه او جهاد کنید، باشد که رستگار شوید!”[۱]

به همین جهت همواره توسل به مقربان درگاه الهی در سیره علماء و مسلمانان رواج کامل داشته و دارد.[۲]

با مراجعه به کتب علمای اهل سنت این نکته به خوبی روشن می شود که بزرگان و علماء اهل سنت حتّی خلیفه دوم عملاً برای حل شدن مشکلات، توسل می جسته و این دلیل بر جواز توسل از دیدگاه آنها بوده است و تا قرن هشتم هیچ یک از علماء اهل سنت، با توسل مخالفتی ابراز نکرده اند.ا

در این جا به بخش هایی از نظرات علمای اهل سنت در این زمینه اشاره می شود:

۱٫ ابن جوزی از علمای اهل سنت (متوفای ۵۹۷ هـ. ق) قبل از ابن تیمیه در مورد جواز توسل به پیامبر (ص) در کتاب معروفش به نام «الوفاء فی فضائل المصطفی» فصلی را باز کرده و در بابی تحت عنوان «التوسل بالنبی» احادیث و اقوال زیادی را ذکر کرده که نشان دهنده جواز توسل از نظر او است.[۳]

۲٫ خطیب بغدادی (متوفای ۴۶۳ ق) در کتاب معروفش به نام تاریخ بغداد از ابن علی خلال که شیخ حنابله است، در جواز توسل نقل می کند،”… هرگاه کار مهمی برایم پیش می آمد به جانب قبر موسی بن جعفر (ع) می رفتم و به آن حضرت متوسل می شدم کار بر من آسان می شد و مشکلاتم حل می شد.”[۴]

۳٫ ابن حجر در کتاب الصواعق المحرقه در جواز توسل می نویسد: امام شافعی (متوفای ۲۰۴) توسل را قبول داشته و آن را جایز می داند و در سیره عملی خودش هم این کار را انجام می داد و شعری را از امام شافعی در جواز توسل نقل می کند که گفته است:

آل النبی ذریعتی              و هم الیه وسیلتی

ارجو بهم اعطی غداً          بیدی الیمین صحیفتی

یعنی خاندان پیامبر (ص) وسیله من به سوی خدا هستند و به وسیله آنها امید دارم که نامه عملم به دست راستم داده شود.[۵]

۴٫ نمونه دیگر از سیره عملی بزرگان اهل سنت، در توسل، مطلب تاریخی است که در صحیح بخاری نقل شده به این مضمون: عمر ابن خطاب خلیفه دوم در مواقع قحطی و خشکسالی به عباس ابن عبدالمطلب متوسل می شد و می گفت: پروردگارا ما در گذشته به پیامبرت متوسل می شدیم و تو رحمت خود را می فرستادی، اکنون به عموی پیامبرت متوسل می شویم تا تو رحمت را بر ما بفرستی.[۶]

۵٫ ابن حبان از علمای بزرگ اهل سنت است که در سال ۲۰۷ به دنیا آمد. او نیز از جمله کسانی است که توسل را جایز می دانسته، بلکه خود نیز به این سیره عمل می کرده است. از جمله آن موارد این است که می گوید: زمانی که در طوس بودم هر مشکلی برایم رخ می داد به زیارت قبر علی ابن موسی الرضا (ع) می رفتم و با توسل به او دعا می کردم و مشکلم حل می شد.[۷]

۶٫ بیهقی از علمای بزرگ اهل سنت متوفای ۴۵۸ در جواز توسل به پیامبر (ص) در زمان حیات و بعد از آن روایات زیادی را نقل می کند. از جمله این که در زمان خلافت عمر ابن خطاب مردم دچار قحطی شدند، بلال ابن حارث از اصحاب پیامبر به قبر پیامبر (ص) توسل جست و طلب باران کرد.[۸]

۷٫ وقتی منصور دوانقی نحوه زیارت پیامبر (ص) را از مفتی مدینه امام مالک می پرسد، او جواب می دهد که پیامبر وسیله شفاعت تو می باشد و می توانی به او متوسل شوی.[۹]

بنابراین معلوم می شود امام مالک قائل به جواز توسل به پیامبر (ص) بوده است.

۸٫ سمهودی گرچه بعد از ابن تیمیه بوده، ولی در کتاب معروفش وفاء الوفاء تصریح می کند که توسل به پیامبر (ص) در هر حالی جایز و سیره گذشتگان می باشد.[۱۰]

۹٫ابن داوود مالکی شاذلی در کتاب “البیان و الاختصار”قائل به جواز توسل شده است، و توسل عالمان و صالحان به پیامبر اکرم (ص) را نقل کرده است.[۱۱] .

۱۰ در بین اهل سنت توسل به علما و بزرگان رواج داشته است. از جمله این که ابن جوزی در کتاب مناقب احمد حنبل به نقل از عبدالله ابن موسی می نویسد:” من و پدرم به زیارت قبر احمد می رفتیم و به او متوسل می شدیم تا حاجت مان برآورده شود.”[۱۲]

گذشته از این مواردی که از سیرۀ عملی علما و بزرگان اهل سنت قبل از ابن تیمیه نقل شد، روایات زیادی در جواز توسل، در جوامع روایی اهل سنت نقل شده است که خود می تواند شاهدی باشد بر این که آنها قائل به جواز توسل بوده اند. و حتی بعد از ابن تیمیه هم بسیاری ازبزرگان اهل سنت؛ مانند سمهودی شافعی توسل را جایز می دانند،[۱۳] که این دلیل بر استقلال علماء بزرگ اهل سنت و عدم تأثیر پذیری آنان از آراء ابن تیمیه است.


[۱] مائده ،۳۵،یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ابْتَغُوا إِلَیْهِ الْوَسیلَهَ وَ جاهِدُوا فی‏ سَبیلِهِ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ

[۲] سبحانی، جعفر، آئین وهابیت، ص ۱۴۵، چاپ اول، دفتر انتشارات اسلامی (جامعه مدرسین)، قم.

[۳] به نقل از آئین وهابیت، ص ۱۷۳٫

[۴] الخطیب البغدادی، احمد ابن علی، تاریخ بغداد، ج ۱، ص ۱۲۰، چاپ دوم، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۲۵٫

[۵] احمد ابن محمد معروف به ابن حجر الهیثمی، صواعق المعرقه، ص ۱۷۸، چاپ اول، بیروت، مؤسسه الرساله ۱۴۱۷٫

[۶] البخاری، محمد ابن اسماعیل، صحیح الخباری، ج ۲، ص ۳۴، چاپ دوم، بیروت، دارالکتب العلمیه و عبدالکریم جوزی، اسد الغابه فی معرفه الصحابه، ج ۳، ص ۱۱، چاپ مصر.

[۷] ابن ابی حاتم، محمد بن حبان بن احمد، الثقات، ج ۸، ص ۴۵۶، چاپ اول، مطبوعات دائره المعارف العثمانیه، ۱۴۰۲٫

[۸] متقی الهندی، علی ابن حسام الدین، کنز العمال، ج ۲، ص ۳۸۵، چاپ اول، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۹٫

[۹] السمهودی علی ابن احمد ، وفاء الوفاء، ج ۲، ص ۱۳۷۶، چاپ چهارم، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۰۴٫

[۱۰] السمهودی علی ابن احمد ، وفاء الوفاء، ج ۲، ص ۱۳۷۱، چاپ چهارم، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۰۴٫

[۱۱] سبحانی، جعفر، آئین وهابیت، ص ۱۷۴٫

[۱۲] قنبری، روح الله، چهل شبهه بر ضد شیعه و پاسخ های الغدیر، ص ۹۷، انتشارات هنارس، چاپ اول، قم.

[۱۳]السمهودی علی ابن احمد ، وفاء الوفاء، ج ۲، ص ۱۳۷۱، چاپ چهارم، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۰۴٫




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


+ 3 = 5