کپی شد
اعداد و ارقام در منابع تاریخى
اگر همه اعدادى که در منابع تاریخى، به ویژه منابع کهن وجود دارند، را غیر واقعى فرض کنیم؛ دیگر چیزى براى ما نمیماند که از آن سخن بگوییم. چنین حکمى در مورد دیگر گزارشهاى تاریخى و چهبسا خود منابع تاریخى نیز صادق است؛ از اینرو ما اجمالاً آنها را میپذیریم، اما با قراردادن آنها در کنار دیگر قراین و شواهد تلاش میکنیم به عددى نزدیک به واقع دست یابیم. روىهم رفته در خصوص اعداد و ارقام، بهویژه تعداد جمعیتها با مشکلاتى روبرو میشویم که در ذیل به آنها اشاره میکنیم:
یک) کثرتنمایى: یعنی عدد در موارد بسیارى نشانه کثرت و زیادی است.
دو) اختلاف نقلها: با نگاهى اجمالى به گزارشهایى که عدد و رقمى را براى حادثهاى نقل کردهاند، روشن میشود که به علت کمتر اهمیت دادن راویان به مقوله تعداد جمعیت، اختلاف بیشترى در اینباره دیده میشود و احتمالاً حاکى از اهمیت کم اعداد و ارقام باشد. همانطور که طبرى هنگام بحث از جریان حدیبیه، نمونه کاملى از اختلاف روایات را بیان میکند.[1]
سه) مبالغه: روایاتى وجود دارد که آگاهانه و با هدف خاصى در مورد افزایش جمعیت مبالغهگویى میکنند.
چهار) تصحیف و تحریف: اگرچه این امور در تاریخ، امرى طبیعى بهشمار میآید، اما بیشترین تأثیر آن در اعداد و ارقام ظاهر میشود که گاه با افزایش ناخواسته یک نقطه، چه تغییراتى صورت میگیرد.
همچنین در مواردى، ارقام با اعداد ثبت شدهاند ـ نه با حروف ـ و مشکلاتى را به بار آورده است. برای نمونه؛ در برخى منابع آمدهاست که صحابه پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) در زمان وفات ایشان دوازده هزار(12000) نفر بودند.[2] حال چنانچه یک صفر به این عدد افزوده شود، در کتابها و گزارشهاى بعدى به 120000 نفر افزایش مییابد. همچنانکه این مسئله پیش آمده و برخى تعداد صحابه پیامبر را در حجة الوداع 120 هزار نفر دانستهاند.[3]
پنج) اعداد تخمینى: بیشتر اعداد بهصورت تخمینى گفتهشده و بعد وارد روایات شدهاست.[4]
[1]. ر.ک: طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک(تاریخ طبری)، ج 2، ص 620 – 621.
[2]. عربی معافری، محمد بن عبد الله أبو بكر، العواصم من القواصم فی تحقيق مواقف الصحابة بعد وفاة النبی(ص)، ص 255.
[3]. حلبی این قول را با «قیل» نقل کرده است. حلبی، ابوالفرج، السیرة الحلبیة، ج 3، ص 361.
[4]. فصلنامه علمی – تخصصی تاریخ در آیینه پژوهش، ص 19 – 22.
مباحث مرتبط:
عدد نزدیک به واقع در غدیر، تعداد جمعیت در غدیر، کثرتنمایى در غدیر، اختلاف نقلها در غدیر، مبالغه در جمعیت غدیرفرم ثبت پیشنهادات و انتقادات
شما می توانید پیشنهادات و انتقادات خود را درباره این مدخل با ما درمیان بگذارید